Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Funda Naldan
Özet:
Erzincan hakkında şimdiye kadar yapılan çalışmalar daha çok tarih, coğrafya, sosyal ve kültürel hayat üzerine yoğunlaşmış, merkez ve ilçelerden birkaçı dışında Türk mimarisi ele alınmamıştır. Erzincan merkez hakkında 20 hurufat defterinde 1691- 1834 yılları arasında 120 cami, 130 mescid, Üzümlü (Cimin)'de 1706- 1834 tarihleri arasında 4 cami, Kemaliye (Eğin)'de 21 defterde 1630-1833 tarihleri arasında 78 cami ve 12 mescid, Kemah'ta 7 defterde 1681-1821 tarihleri arasında 40 adet cami ve 12 adet mescid, Refahiye (Gercanis)'de 1426- 1771 tarihleri arasında 35 cami ve 1 adet mescid ve Tercan'da 12 defterde 1696-1829 tarihleri arasında 25 cami ve 6 adet mescidin adı geçmektedir. Ilıç ilçesi, Osmanlı Dönemi'nde Kemaliye'ye bağlı köy olduğundan ilçenin ismi, Kemaliye hurufat defterlerinde geçmektedir. Bu ilçede 1754-1830 tarihleri arasında 1 adet caminin olduğunu öğrenmekteyiz. Kemaliye ilçesine bağlı bazı köy isimleri, Kemaliye hurufat defterlerinde olmayıp Arabgir hurufat defterlerinden taranmıştır. Hurufat kayıtlarında Erzincan ili genelinde toplam 301 adet cami ve 160 adet mescidin ismine rastlanmaktadır. Toplamda 461 cami-mescidden farklı adlarla yazılan 28 yapıyı çıkardığımızda geriye 433 cami-mescid kalmaktadır. Bu kayıtlarda adı geçen camilerden 38 tanesi ayaktadır. Bunlardan da kayıtlarda daha erken tarihli olan günümüze gelebilen 13 cami 18.- 19. yy. larda yeniden yapılmıştır. Diğer 59 cami de 15 yy. 20.yy.başları arasında inşa edilmiştir. Geriye kalan 395 yapı genellikle depremlerden ve az da olsa tahribatlardan dolayı yıkılmıştır. Mevcut 72 yapıdan 4 tanesi kubbe ile geri kalan 68 tanesi düz ahşap tavanla örtülüdür. 1 cami yıkılmış haldedir. Yapılarda ağırlıklı alçı ve ahşap süsleme vardır. Bunun yanı sıra kalem işi, taş süsleme görülmekle birlikte sadece Kiremitçi Mustafa Ağa Camisi (Orta Camisi)'nde de çini süsleme mevcuttur. Çevrede bulunan malzemeyle yapılar inşa edilmiştir. Ağırlıklı olarak taş ve ahşap malzemenin yanı sıra tuğla, kerpiç kullanılmıştır. Erzincan, Akkoyunlu ve Osmanlı mimarisini taşrada ustaların kendi yetenekleri ile camiler yapması ve günümüze gelemeyen camilerin de şaşırtıcı özellikleri ile önemli bir şehir olduğunu göstermektedir.