Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Aylar KALAVI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada amaç sokak görüntü ve planları üzerinden matematiksel olarak ölçülebilir tasarım niteliklerinin belirlenmesi, bu nitelikler ile bireylerin estetik beğenileri arasındaki ilişkinin sorgulanması ve sokaklarda estetik beğeniyi arttıran tasarım niteliklerin saptanması olarak belirlenmiştir. Bu amaç doğrultusunda öncelikle literatüre dayalı olarak sokak görüntüsü ve planında ölçülebilir tasarım nitelikleri belirlenmiştir. Sokak görüntüsünde karmaşıklık, görüntüdeki homojenlik/heterojenlik düzeyi, peyzaj ve görünen yapı cephe oranı, sokak görüntüsündeki açıklık/kapalılık düzeyi, sokaktaki ışık/gölge düzeyi; sokak planında ise binaların ölçek uyumluluğu, binaların yoğunluğu, doluluk- boşluk oranı, plandaki karmaşıklık düzeyi ve homojenlik ölçülebilir tasarım nitelikleri olarak belirlenmiştir. Çalışmada New York kentinden dört farkı bölgeden (Manhattan, Brooklyn, Queens ve Bronx) seçilen 40 sokak görüntüsü ve planı üzerinden sorgulamalar yapılmıştır. New York kent sokaklarının örneklem seçim nedenini, sokak görüntülerindeki çeşitlilik oluşturmuştur. Çalışma üç aşamadan oluşmuştur. Birinci aşamada sokak görüntüleri ve planları üzerinden ölçülebilir tasarım nitelikleri matematiksel yöntemlerden fraktal geometri, lacunarity ve görüntü istatistik analiz yöntemleri kullanılarak değerlendirilmiştir. İkinci aşamada sokak görüntüleri üzerinden estetik beğeni değerlendirmesi yapılmıştır. Üçüncü aşamada birinci ve ikinci aşamadan elde edilen veriler korelasyon analizleri ile karşılıklı sorgulanmış ve estetik beğeniyi etkileyen ölçülebilir tasarım nitelikleri saptamaya çalışılmıştır. Çalışmanın sonucunda sokak görüntüsünde peyzaj oranının, orta seviye üstündeki karmaşıklık, siluet çizgisinin karmaşıklığının estetik beğeniyi arttırdığı, orta seviye altındaki karmaşıklık, görünen yapı cephe oranı, ışık gölge etkisinin azalması ve açıklık-kapalılık oranının artmasının estetik beğeniyi negatif yönde etkilediği saptanmıştır. Sokak planında ise bina ölçek uyumu, karmaşıklık ve peyzaj düzeyinin sokak görüntülerinin estetik beğenisini pozitif etkilediği tespit edilmiştir. Çalışmanın sonuçları fraktal analiz, lacunarity ve G.İ.A yöntemlerinin sokakların görsel estetik kalitesini değerlendirmede önemli araçlar olduğunu, bu araçların kullanılması ile kentsel mekanların görsel estetik kalitesini arttıran tasarım ilke ve ölçütlerinin tespit edilebileceğini açıkça ortaya koymuştur