Karşılıklı Taklit Eğitiminin Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocukların Taklit Becerileri Üzerinde Etkiliğinin Belirlenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Gökhan Töret
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın üç genel amacı bulunmaktadır. Bu araştırmada, birinci olarak KTE'nin, çalışma grubunda bulunan OSB olan çocukların; a) nesneli eylem ve jest takliti becerileri edinimleri, b) bu becerileri kendiliğinden kullanımları, c) edindikleri bu becerileri sürdürmeleri üzerindeki etkililiğinin belirlenmesi amaçlanmıştır. İkinci olarak KTE ile sunulan nesneli eylem ve jest takliti becerileri öğretiminin, motor taklit becerileri, ortak dikkat başlatma ve yanıtlama becerileri, iletişimsel davranışlar ve sözcük bilgisi, sözel taklit, oyun becerileri ve bağlama uygun dil kullanım düzeyleri üzerindeki etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Üçüncü ve son olarak, KTE'nin OSB olan çocuklara taklit becerilerinin öğretimi üzerindeki etkisinin sosyal geçerlik açısından değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, 26-42 ay aralığında bulunan OSB olan üç denek oluşturmuştur. Araştırmanın deseni, tek denekli deneysel desenlerden 'Denekler Arası Çoklu Başlama Düzeyi Deseni'' olmuştur. Çocukların nesneli eylem ve jest takliti becerilerini edinim düzeyleri ile kendiliğinden kullanım düzeylerinin değerlendirilmesi amacıyla, Taklit Becerileri Gözlem Formu kullanılmıştır. Bu form, taklit becerilerinin edinim düzeyleri ile kendiliğinden kullanım düzeylerinin değerlendirilmesi amacıyla gerçekleştirilen araştırmacı-çocuk etkileşimi sürecinden elde edilen görüntü kayıtları izlenerek kodlanmıştır. Ayrıca, araştırmada, a) KTE ile sunulan nesneli eylem ve jest takliti becerileri öğretiminin motor taklit becerileri üzerindeki etkisinin belirlenmesi amacıyla Motor Taklit Skalası, b) ortak dikkat başlatma ve yanıtlama becerileri üzerindeki etkisinin belirlenmesi amacıyla Ortak Dikkat Becerileri Gözlem Formu, c) iletişimsel davranışlar ve sözcük bilgisi edinim düzeyleri belirlenmesi amacıyla Türkçe İletişim Gelişimi Envanteri, d) oyun becerileri üzerindeki etkisinin belirlenmesi amacıyla Sembolik Oyun Testi, e) sözel taklit becerileri düzeyleri üzerindeki etkisinin belirlenmesi amacıyla Taklit Bataryası, f) bağlama uygun dilin kullanım düzeyleri üzerindeki etkisinin belirlenmesi amacıyla Doğal Dil ve İletişim Becerileri Gözlem Formu kullanılmıştır. Bu araştırmada, deney süreci altı aşamada uygulanmıştır. Bunlar; ön testlerin uygulanması, başlama düzeyi, KTE'nin uygulanması, öğretim sırası ve sonrası değerlendirme, son testlerin uygulanması ve izlemedir. Araştırma sonunda etkililik amaçları doğrultusunda elde edilen verileri grafikle gösterilmiş ve görsel olarak analiz edilmiştir. Ön test-son test amaçları doğrultusunda elde edilen veriler ise uygulaması sonucunda verilerin toplanması amacıyla kullanılan araçların puanlama ilkeleri doğrultusunda puanlanmış ve sonuçlar tabloda gösterilmiştir. Araştırma sonunda, birinci olarak çalışma grubunda bulunan çocukların KTE uygulaması sonucunda edinim düzeyleri ile ilişkili bulgular incelendiğinde, çalışma grubunda yer alan üç çocukta da, uygulama evresi sonunda, uygulama evresi öncesine göre nesneli eylem ve jest takliti becerileri edinim düzeylerinde artış olmuştur. İzleme oturumlarında ise tüm deneklerde uygulama evresi sonrasında nesneli eylem ve jest takliti becerileri edinim düzeylerinde uygulama evresinden iki ve dört hafta sonra düşüş gözlenmiştir. Ayrıca araştırma sonuçları, KTE ile sunulan nesneli eylem ve jest takliti becerileri öğretiminin, nesneli eylem ve jest takliti becerileri kendiliğinden kullanım düzeyleri üzerinde etkili olduğunu göstermektedir. İzleme oturumlarında ise birinci ve ikinci denekte uygulama evresi sonrasında nesneli eylem ve jest takliti becerileri kendiliğinden kullanım düzeylerinde uygulama evresinden dört hafta sonra düşüş gözlenmiştir. Üçüncü denekte ise uygulama evresi sonrasında nesneli eylem ve jest takliti becerileri kendiliğinden kullanım düzeylerinde uygulama evresinden iki ve dört hafta sonra düşüş gözlenmiştir. İkinci olarak ise birinci denekte motor taklit, sözel taklit ve oyun becerileri puanları, ortak dikkati başlatma ve yanıtlama becerileri kullanım sıklıkları, iletişimsel davranışlar ve sözcük bilgisi düzeylerinde ilerlemeler olduğu görülmüştür. İkinci denekte ise, motor taklit, sözel taklit ve oyun becerileri puanları, ortak dikkat başlatma becerileri kullanım sıklığı, iletişimsel davranışlar ve sözcük bilgisi edinim düzeyinde ilerlemeler olduğu görülmüştür. Üçüncü denekte ise, motor taklit, sözel taklit ve oyun becerileri puanları, ortak dikkat başlatma becerileri kullanım sıklıkları, iletişimsel davranışlar ve sözcük bilgisi ve bağlama uygun dil ve iletişim becerileri kullanım düzeylerinde ilerlemeler olduğu görülmüştür. Sosyal geçerlilik amaçları doğrultusunda, araştırma sonunda, ebeveynler, KTE uygulaması sonucunda, çocuklarının taklit becerileri gelişimi, öğretimi yapılan nesneli eylem ve jest takliti becerileri edinim düzeyleri ve bu taklit becerilerini kendiliğinden kullanım düzeylerinde ilerlemeler olduğunu belirtmiştir. KTE'nin taklit becerilerinin kazandırılmasında etkili bir yöntem olması, uygulanması ve KTE uygulamasından memnun olma konusunda olumlu görüş bildirmişlerdir. Ayrıca, uygulama sonrasında, uygulama öncesine göre çocukların dil ve iletişim becerileri ile diğer sosyal etkileşim becerilerinde ilerleme olduğu konusunda da olumlu görüş bildirmişlerdir. Elde edilen bulgular, erken çocukluk döneminde OSB olan çocuklarda taklit becerileri öğretimine yönelik alan yazın çerçevesinde tartışılmıştır.