İlkokul Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı’nın Değerlendirilmesi


Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, EĞİTİM PROGRAMLARI VE ÖĞRETİM ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Hüseyin ÇEVİK

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmanın amacı 2013 yılında kabul edilen ve 2014-2015 Eğitim Öğretim Yılı’ndan itibaren uygulamaya konulan İlkokul (3 ve 4. sınıf) Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı’nı değerlendirmektir. Bu genel amaç doğrultusunda İlkokul Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı’nın genel özellikleri, kazanımları, içeriği, öğrenme-öğretme süreci ve değerlendirme boyutlarına ilişkin sınıf öğretmenleri ve uzmanların görüşlerini ortaya koyarak benzerlik ve farklılıklara ulaşmaktır. Bu araştırma hem nicel hem de nitel araştırma yöntemlerinin birlikte kullanıldığı karma yöntem yaklaşımına göre tasarlanmıştır. Araştırmanın çalışma evrenini 2016-2017 Eğitim Öğretim Yılı’nda , Ankara ili; Altındağ, Çankaya, Yenimahalle, Keçiören, Pursaklar ve Mamak ilçelerinde görev yapan sınıf öğretmenleri oluşturmaktadır. Araştırmanın nicel boyutunun örneklemini Ankara merkez ilçelerinde 57 farklı ilkokulda görev yapan toplamda 412 sınıf öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmanın çalışma grubu amaçlı örnekleme yöntemine göre belirlenmiştir. Araştırmanın nitel boyutunu ise program geliştirme alanında en az yüksek lisans yapmış 20 uzman oluşturmaktadır. Araştırmada öğretmen görüşlerinden elde edilen bulgular ile uzmanlarla yapılan görüşmelerden elde edilen bulgular bir araya getirilerek verilerin karşılaştırılması yapılmıştır. İlköğretim birinci kademede 3 ve 4. sınıf öğretmenlerine uygulanmak üzere hazırlanan “Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı Değerlendirme Ölçeği (FBÖPDÖ)” iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde cinsiyet, kıdem, eğitim durumu, sınıf mevcudu ve vii öğretmenlerin okuttuğu sınıfı belirlemeye yönelik sorular yer almaktadır. İkinci bölüm ise ilkokul fen bilimleri programının genel özellikleri, kazanımları, içeriği, öğrenme-öğretme süreci, değerlendirme boyutunun yer aldığı beş alt başlıktan oluşturulmuştur. Araştırmada uygulanan ölçeklerin analizi yapılmadan önce örneklemin normal dağılıma sahip olup olmadığını belirlemek için Kolmogorov-Smirnova ve Shapiro-Wilk testleri uygulanmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda olan veri toplamak için kullanılan “Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı Değerlendirme Ölçeği” verileri normal dağılım göstermediğinden dolayı araştırma verilerinin analizinde parametrik olmayan testlerden Kruskal Wallis H-Testi ve Mann Whitney U-Testi kullanılmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda ise uzmanların ‘Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programıʼyla ilgili görüşlerini almak için yarı yapılandırılmış görüşme formu hazırlanmıştır. Araştırma modeli çerçevesinde ortaya koyulan araştırma sonuçlarına göre, İlkokul Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı’nın genel özellikleri, kazanımları, içeriği, öğrenme-öğretme süreci ve değerlendirme boyutlarına ilişkin sınıf öğretmenlerinin görüşünde tüm boyutlarda (programın genel özellikleri (x̄=3.78, Med=3,81), kazanımlar (x̄=3.88, Med=3,91), içerik (x̄=3.78, Med=3,83), öğrenme-öğretme süreci (x̄=3.69, Med=3,75), değerlendirme (x̄=3.72, , Med=3,82) ve geneline ilişkin olarak ise 3.77 ortalama , Med=3,79) “Katılıyorum” seçeneği çıkmıştır. Sonuçlara göre sınıf öğretmenlerin Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı’na ilişkin tutumlarının ortanın üzerinde bir puana sahip olduğu, en yüksek ortalamaya kazanımlar alt boyutunda, en düşük ortalamaya ise Öğrenme-Öğretme süreci alt boyutunda sahip oldukları görülmektedir. Öğretmenlerin tüm alt boyutlarda “Katılıyorum” şeklinde görüş belirtmeleri programa ilişkin maddeleri kendileri için uygun buldukları ve ilgili maddelerdeki ifadelere katıldıkları anlamına gelmektedir. Sınıf öğretmenlerinin İlkokul Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı’nın genel özellikleri, kazanımları, öğrenme-öğretme süreci ve değerlendirme boyutlarına ilişkin görüşlerinin ise cinsiyete, kıdeme, eğitim durumuna öğrenci sayısına, sınıf mevcuduna ve okuttuğu sınıfa göre bulgular arasında istatistiksel bakımdan anlamlı bir fark bulunmadığı görülmektedir. Öğretmenlerin içerik boyutundan aldıkları puanların ise öğrenci sayısına göre anlamlı bir fark olduğu görülmektedir (X2 (3)= 8.520; p.05). Grupların sıra ortalamaları dikkate alındığında bu boyuttaki maddelerden en yüksek puanları 31-40 arası öğrenciye sahip öğretmenlerin aldığı görülmektedir. Yapılan karşılaştırma sonuçlarına göre, 21-30 arası sınıf mevcuduna sahip öğretmenler ile 31-40 arası sınıf mevcuduna sahip öğretmenler arasında anlamlı bir fark çıkmıştır (U=5417.50; z=-2.585; p<.05). Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı’na ilişkin uzman görüşleri ile öğretmen görüşleri incelendiğinde öğretmen görüşleri ile uzman görüşleri arasında hem benzerlik hem de farklılıklar olduğu tespit edilmiştir. Programda sürelerin uyumlu olması için konuların sıkıştırılmadan ve ayrıntılarına dikkat edilerek ünite süre ilişkisinin tekrar gözden geçirilmesi, kazanımların tek bir hedef davranışı kapsaması, çok uzun cümlelerle ifade edilmemesi, içeriğin öğrencilerin bilişsel, duyuşsal ve devinişsel özelliklerine uygunluğunun yeniden gözden geçirilmesi, öğrenme-öğretme sürecinde önerilen yöntem ve tekniklerin uzmanlar tarafından yeniden ele alınıp tasarlanması, süreci ve ürünü değerlendirirken hangi ölçme araçlarının kullanılması gerektiği konusunda öğretmene rehberlik edecek bilgilerin daha detaylı olması önerilmektedir