Yaşlı diyabet hastalarının kırılganlık durumlarına göre ilaç-ilaç etkileşimleri, antikolinerjik ilaç yükü ve ilaç uyumunun değerlendirilmesi
Tezin Türü: Eczacılıkta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eczacılık Fakültesi, Eczacılık Meslek Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEDA DURMAZ
Danışman: Ela Kadıoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:65 yaş ve üzeri hastalarda kronik hastalıklar ve geriatrik sendromlar oldukça yaygın görülmektedir. Kırılganlık birden fazla organ sisteminde fizyolojik rezerv ve işlevin azalmasından kaynaklanan savunmasızlık durumudur. Polifarmasi 'kişiye eş zamanlı çoklu ilaç uygulaması' şeklinde ve ilaç-ilaç etkileşimleri, uygunsuz ilaç kullanımı ve fazla sayıda ilaç kullanımı gibi farklı durumları tanımlamak için kullanılan bir terimdir. Polifarmasi ve kırılganlık ilişkisinde önemli olan faktörler ise polifarmasiye bağlı olarak gelişen ilaç etkileşimleri, azalan ilaç uyumu ve artan antikolinerjik ilaç yükü sayılabilir. Diabetes mellitus (DM), glukoza yanıt olarak insülin sekresyonunun bozulması ve hiperglisemi ile karakterize bozulmuş insülin duyarlılığından kaynaklanan metabolik bir hastalıktır ve kırılganlığa benzer şekilde, genetik ve edinsel faktörlerin karmaşık etkileşiminden kaynaklanır. Çalışmamızda 65 yaş ve üzeri DM hastalarının kırılganlık durumuna göre polifarmasi, ilaç etkileşimleri, antikolinerjik ilaç yükü ve hastaların ilaç tedavisine uyumu açısından değerlendirilmesi amaçlandı. Çalışmamız geriatri polikliniğine ayaktan başvuran 65 yaş ve üzeri 222 DM hastasının gönüllü katılımı ile gerçekleştirildi. Hastaların sosyo- demografik özellikleri, kronik hastalıkları, kullandıkları ilaçlar kayıt edildi. Klinik Kırılganlık Ölçeği (KKÖ), Morisky Tedavi Uyum Ölçeği-8 (MTUÖ-8), Antikolinerjik İlaç Yükü hesaplama aracı ve ilaç-ilaç etkileşimi tarama aracı kullanıldı. Hastalar KKÖ ölçeğine göre değerlendirildiğinde % 59,90'ı kırılgan; %40,09'u ise kırılgan olmayan grupta yer aldı. Çalışmamızda kırılgan ve kırılgan olmayan diyabet hastaları polifarmasi ve ilaç-ilaç etkileşimleri açısından değerlendirildiğinde anlamlı farklılık olmadığı tespit edildi (p>0,05). Hastalar düşme öyküsü ve egzersiz yapma açısından değerlendirildiğinde iki grup arasında istatistiksel anlamlı farklılık olduğu tespit edildi (p<0,001). Hastaların %82,4'ünde polifarmasi mevcut olduğu tespit edildi. Kırılgan olan ve kırılgan olmayan hasta grupları tedaviye uyum ve antikolinerjik ilaç yükü açısından karşılaştırıldığında ise istatistiksel olarak anlamlı farklılık olduğu tespit edildi (p<0,05). Kırılgan grupta yer alan hastalar daha fazla antikolinerjik ilaç yüküne sahipti. Kırılgan hastaların % 76,69'u kırılgan olmayan hastaların % 49,43'ünde ACB riski olduğu tespit edildi. Kırılgan grupta yer alan hastaların tedaviye gösterdiği uyum, kırılgan olmayan hasta grubuna daha düşüktü. Çalışmamızın sonuçları yaşlı DM hastalarının tedavi ve bakım sürecinde; kırılganlık durumu varlığı, kullanılan ilaçlar, antikolinerjik ilaç yükü riski ve tedaviye gösterilen uyumun, hastaların düzenli takibi ile daha başarılı bir şekilde yönetilebileceği böylece hastaların olumsuz sağlık olayları yaşama riskinin azaltılabileceğini göstermektedir. İlaçlar reçete edilirken kırılgan ve kırılgan olmayan yaşlı hastalar arasında farklılıklar olabileceği hekim ve diğer sağlık profesyonelleri tarafından akılda tutulmalıdır. Gelecek araştırmalarda kırılganlık durumu ile polifarmasi , ilaç-ilaç etkileşimleri , antikolinerjik ilaç yükü ve tedaviye uyum arasındaki ilişkiyi daha belirgin ortaya koyan randomize çalışmalar yapılması önerilir.