Metastatik Kolorektal Kanser Olgularında Eş Zamanlı Uygulanan 5-Fluorourasil ve Proton Pompa İnhibitörlerinin Kan Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi
Tezin Türü: Eczacılıkta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eczacılık Fakültesi, Temel Eczacılık Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DOLUNAY MERVE TOPUZ
Danışman: Sevgi Akaydın
Özet:5-Fluorourasil (5-FU), DNA ve RNA sentezini engelleyen bir pirimidin analoğu antimetabolittir. 5-FU dozu, genellikle vücut yüzey alanı kullanılarak belirlenir fakat vücut yüzey alanı saptanırken genotip, yaş, cinsiyet, hastalık durumu, ilaç-ilaç etkileşimleri, organ fonksiyonu gibi 5-FU klirensinden sorumlu olan birçok faktör hesaba katılmaz. Bu durum; 5-FU plazma konsantrasyonunun hastalarda istenilen terapötik plazma aralığının dışına çıkmasına, tedavi etkinliğinin azalmasına veya toksik düzeylere çıkmasına neden olabilir. Kolorektal kanser tedavisinde 5-FU'nun dahil olduğu bir çok kemoterapi rejimleri mevcuttur. Bu hastalarda 5-FU içeren kür rejimlerine ek olarak birçok hastada mide koruyu ilaçlar olan proton pompa inhibitörleri (PPİ) de eş zamanlı reçete edilmektedir. Ancak PPİ'lar efflux pompası olarak görev yapan ve ilaç direncine neden olabilen ABCB1 ve ABCG2 proteinleri üzerine etkili ajanlardır. PPİ'lerin 5-FU'nun da içerisinde bulunduğu birçok kematerapötik ajanın ilaç direnç mekanizmasının temelinde yer alması bu ilaçlarla eş zamanlı uygulamada ilacın farmakokinetiğini etkileyebilir. Kolorektal kanser tedavisi için içerisinde 5-FU 'nun bulunduğu tedavi protokollerini alan hastalarda planlanmış olan bu çalışmada, uygulanan her tedavi rejiminde 5-FU plazma düzeyleri saptanmış ve plazma düzeylerine proton pompa inhibitör ilaçların etkisi değerlendirilmiştir. Çalışmamıza, dört farklı PPİ kullanan (Pantoprazol, lansoprazol, esomeprazol ve omeprazol) toplam 61 hasta ve PPİ kullanmayan 25 hasta olmak üzere toplam 86 metastatik kolorektal kanserli hasta dâhil edilmiştir. Plazma 5-FU ve PPİ düzeyleri yüksek basınçlı sıvı kromatografi yöntemi kullanılarak ölçülmüştür. PPİ kullanan hastalarda 5-FU düzeyleri PPİ kullanmayan hastalara göre istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksekti (p<0,05). PPİ kullanmayan hasta grubunda 5-FU düzeylerinin istenilen terapötik aralığa (2500-3000 g/L) ulaşmadığı tespit edilmiştir. Kullanılan PPİ türüne göre değerlendirme yapıldığında, esomeprazol kullanan hastalarda PPİ kullanmayan hastalara göre anlamlı derecede yüksek plazma 5-FU düzeyi gözlenmiştir (p<0,001). Öte yandan, Pantoprazol ile 5-FU ilaç düzeyi arasında pozitif bir korelasyon gözlenmiştir (r=0,719, p<0,001). Çalışmamızda, 5-FU düzeyleri kür sayısı, kemoterapi rejimi, nötropeni varlığı ve nötropeni derecesine göre de değerlendirilmiştir. Çalışma sonuçlarına göre PPİ kullanımının 5-FU kan düzeyleri üzerinde etkili olabileceği görülmüştür. Buna göre, mCRC'li hastalarda PPİ kullanımı 5-FU düzeylerinin istenilen terapötik aralığa ulaşmasına katkı sağlamıştır. Bulgularımız, PPI kullanım durumuna göre 5-FU dozlama algoritmasında değişiklik yapılabileceğini düşündürmektedir.