Sugeno integrali kullanılarak aralıklı Tip-2 bulanık dilsel özetleme

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Bilişim Enstitüsü, YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: İLYAS ÖZDOĞAN

Danışman: FATİH EMRE BORAN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bilişim dünyasında yaşanan teknolojik gelişmeler devasa verilerdeki artışı da beraberinde getirmiştir. Bu gelişmeyle birlikte büyük verilerden elde edilebilecek anlamlı bilginin önemi de artmıştır. Bu yüzden, son yıllarda verinin anlaşılabilir düzeyde özetini sunan dilsel özetleme öne çıkmıştır. Dilsel özetlemede literatürde yapılan çalışmaların büyük kısmında tip-1 bulanık kümeler kullanılmıştır. İnsanlardan kaynaklanan farklı belirsizlikleri daha iyi yansıtmak için aralıklı tip-2 bulanık kümeler oluşturulmuş ve daha iyi sonuçlar vermesi için dilsel özetlerin değerlendirilmesinde kullanılmıştır. Bunun yanında literatürde dilsel özetleri değerlendiren yöntemlerde skalar kardinalite kullanılmıştır, fakat bu tip kardinalite yöntemlerinin tutarsız ve veriyi iyi yansıtmama gibi bazı dezavantajları vardır. Sayısal verilerden üretilen dilsel özetlerin tutarlı ve doğru olması gerekmektedir. Bundan dolayı dilsel özetlerin değerlendirilmesi için bulanık kardinalite temelli yeni bir yöntem önerilmiştir. Önerilen yöntemin, literatürde tanımlanan özellikleri sağladığı ispat edilmiştir. Yeni yöntem aralıklı tip-2 bulanık kümenin alfa kesmeleriyle elde edilen kesin kümelerin alt ve üst üyelik dereceleri ile gösterimine dayanmaktadır. Önerilen yöntem kullanılarak üç hisse senedin son on yılın fiyatlarını içeren zaman serileri dilsel olarak özetlenmiştir.