JÜVENIL İDIOPATIK ARTRITTE METOTREKSAT İNTOLERANSINI AZALTMAK MÜMKÜN MÜ? AÇ KARNINA KULLANIM STRATEJISI: PERA ÇALIŞMASI
5. Romatolojiye Panoramik Bakış Kongresi, Antalya, Türkiye, 1 - 03 Mayıs 2026, ss.36-37, (Tam Metin Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
- Basıldığı Şehir: Antalya
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.36-37
- Gazi Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Amaç: Metotreksat (MTX), çocukluk çağı romatizmal
hastalıklarında en sık kullanılan hastalık modifiye edici
antiromatizmal ilaçlardan biridir (1). Hastalığı kontrol etmekte
etkili olmasına rağmen, gastrointestinal ve davranışsal
yan etkiler çocuklarda intoleransa yol açarak tedavi
uyumunu ve klinik sonuçları olumsuz etkileyebilmektedir
(2). Metotreksat intoleransını değerlendirmek amacıyla
“Metotreksat İntoleransı Şiddet Skorlaması” (MISS) geliştirilmiş
ve intoleransın %25–%75 arasında değiştiği bildirilmiştir
(2, 3). Bu çalışmada, jüvenil idiopatik artrit (JIA)
hastalarında MTX kullanımı sırasında özellikle ilacın aç
veya tok alınmasının etkileriyle birlikte gelişen intolerans ve
ilişkili faktörler, hastaların demografik özellikleri ile birlikte
incelenmiştir.
Gereç-Yöntem: Çalışmamıza Pediatrik Romatoloji
Akademisi (PeRA) çalışma grubuna dahil 12 merkezden
325 JIA hastası dahil edilmiştir. Hastaların demografik özellikleri
ve metotreksat kullanım bilgileri geriye dönük olarak
medikal dosyalarından kaydedilmiş olup, ilacın aç veya tok
alınması, kullanım şekli (oral veya subkutan) ve intolerans
düzeyi MISS ile değerlendirilmiştir. Metotreksat intoleransı
ile demografik/klinik özellikler ve ilaç alım şekli arasındaki
ilişkiler uygun istatistiksel yöntemler kullanılarak analiz
edilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 325 hastanın %60.3’ü
kız olup, en büyük grubu oligoartiküler JIA (%57,8) oluşturdu.
Medyan tanı yaşı, takip süresi ve MTX kullanım süresi
sırasıyla 9 yıl (IQR 4.9–13), 30 ay (IQR 14–67) ve 19
ay (IQR 11–36) olarak saptandı. MISS’a göre intolerans
gelişen hastalarda, diğerlerine göre veya gelişmeyenlere göre toplam takip süresi (39 vs 24 ay, p=0.0002) ve metotreksat
kullanım süresi (26.5 vs 16 ay, p=0.00008) anlamlı
olarak daha uzun bulundu. Metotreksatın oral kullanımda
subkutan uygulamaya kıyasla intolerans oranı daha yüksek
bulundu (p=0.016). Ayrıca intoleransın tok karnına kullanımda
daha sık olduğu görüldü (p=0.027). Semptom
bazlı analizde, bulantı (p<0.001) ve kusma (p=0.001) ile
ilaç alım durumu arasında anlamlı ilişki saptanırken, karın
ağrısı, davranışsal semptomlar ile anlamlı ilişki görülmedi.
MTX kullanımı sırasında gelişen ALT yüksekliği ile
intolerans arasında anlamlılığa yakın bir ilişki gözlenirken
(p=0.071), AST yüksekliği (p=0.925) ve MTX ilişkili sitopeni
(p=0.646) ile intolerans arasında anlamlı bir ilişki
saptanmamıştır. Demografik özellikler, ILAR kategorileri ve
otoantikor durumları ile intolerans arasında da anlamlı bir
ilişki bulunmadı.
Sonuç: Çalışmamızda, MTX intoleransının özellikle ilacın
tok alınması ve oral kullanım ile daha sık görüldüğü;
uzun süreli tedavi görenlerde riskin arttığı saptandı. Bulantı
ve kusma, intoleransın en belirgin göstergeleri olurken, karın
ağrısı ve davranışsal belirtiler anlamlı bulunmadı. ALT
yüksekliği kısmen ilişkili bulunsa da, AST yüksekliği ve sitopeni
ile ilişki yoktu. Demografik özellikler, ILAR alt tipleri
ve otoantikor durumu ile ilişkili olmaması, intoleransın esas
olarak ilaç kullanım şekli, alım zamanı ve süresi ile ilişkili
olduğunu gösterdi. Bulgularımız ilacın aç karnına veya subkutan
uygulanmasının daha iyi toleree edilmesine katkı sağlayarak
tedavi uyumunu artırılabileceğini göstermektedir.
Anahtar kelimeler: Juvenil idiopatik artrit, metotreksat,
intolerans