Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Bütünleşik Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İngilizce Öğretmenliği, Türkiye
Tez Danışmanı: Kadriye Dilek Bacanak
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: İngilizce
Özet:
Bu çalışma, Türkiye'deki İngilizce öğretmenlerinin mesleki kimlik oluşum sürecini, öğretmen kimliğinin beş boyutunu, öz-imge, özsaygı, görev algısı, mesleki motivasyon ve gelecek perspektifleri, (Kelchtermans, 2009) kuramsal çerçeve olarak kullanarak incelemiştir. Temel olarak sosyokültürel yaklaşıma dayanan bu çalışma, hizmet öncesi, yeni başlayan ve deneyimli öğretmenlerin kimlik inşa süreçlerindeki olası farklılıkları ortaya koymayı amaçlamıştır. Öğretmen kimliğinin çok katmanlı doğası (Akkerman & Meijer, 2011) nedeniyle, nitel araştırma deseni kapsamında temellendirilmiş kuram (grounded theory) ve anlatı yaklaşımı bir arada kullanılmıştır. Veriler, 32 katılımcıyla gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış mülakatlar, metafor analizi ve yansıtıcı anlatılar yoluyla toplanmış; açık, eksensel ve seçici kodlama (Creswell, 2007) teknikleriyle manuel olarak analiz edilmiştir. Bulgular, öğretmen kimliğinin dinamik, bağlamsal olarak duyarlı ve kariyer aşamaları boyunca doğrusal olmayan yollarla geliştiğini ortaya koymuştur. Hizmet öncesi öğretmenler, kimliklerini idealize edilmiş algılar ve akademik öğrenme yoluyla oluştururken; yeni başlayan öğretmenler, mesleki yaşamın gerçeklikleri ve kurumsal geri bildirimler doğrultusunda duygusal olarak yüklü kimlik çatışmaları yaşamaktadır. Deneyimli öğretmenler ise pedagojik amaçlara ve duygusal dayanıklılığa dayalı, bütünleşmiş, değerlere dayanan ve etken (agentive) bir kimlik geliştirmektedir. Rol modelleri, öğrenci etkileşimleri, kişisel özellikler, öğretim becerileri, meslektaş ve yönetici geri bildirimi, kariyer ve yaşam olayları ile sistemsel zorluklar olmak üzere yedi temel etkenin, öğretmen kimliğinin beş boyutuyla etkileşimi kariyer evrelerine göre değişiklik göstermektedir. Özellikle sistemsel zorluklar ve öğrenci etkileşimleri, deneyimli öğretmenlerin kimlik inşasında en belirleyici unsurlar olurken; hizmet öncesi ve yeni başlayan öğretmenler için rol modelleri ve dışsal onay daha etkili bulunmuştur. Bu çalışma, Türkiye'deki İngilizce öğretmenlerinin mesleki kimlik inşasını temsil eden dinamik bir model geliştirerek öğretmen kimliği literatürüne katkı sunmakta ve bu modeli üç farklı kariyer aşamasındaki kimlik gelişiminin özgünlüklerini haritalandırmak üzere görselleştirmektedir. Çalışma bulgularına dayanarak, öğretmenlerin kariyer aşamalarına göre farklılaştırılmış destek gereksinimlerinin belirlenmesi; yansıtıcı uygulamaların, duygusal desteğin ve sistemsel reformların önemi öne çıkmaktadır. Sonuç olarak, bu çalışma öğretmen kimliğine yalnızca öğretmen yetiştirme programlarında değil, aynı zamanda kurumsal politika ve sistem düzeyindeki reformlarda da önemle yaklaşılması gerektiğini önermektedir.