Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Sibel Atasagun
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Bu çalışmada, Kızılırmak
Nehri’nin önemli kollarından Delice Irmağı’ndaki balık türlerinin ve bazı su
kalite parametrelerinin saptanması amaçlanmıştır. Araştırma Mart 2019-Şubat
2020 tarihleri arasında 22 istasyonda gerçekleştirilmiştir. Balık ve su
örnekleri mevsimsel olarak alınmıştır. Balıklar elektrofisher cihazı ile
avlanmıştır. Örneklerin toplam, çatal ve standart boyları ve ağırlıkları
arazide ölçülmüş, vücut özelliklerinin tespiti için her türden uygun sayıda
örnek alınmış, diğer bireyler suya geri bırakılmıştır. Balıkların tür tayinleri
yapılarak sistematik kategorileri belirlenmiştir. Tür sayısı ve populasyon
yoğunluklarına göre bazı biyoçeşitlilik indeksleri hesaplanmıştır. Bireylerin
morfometrik ve meristik özelliklerinin temel istatistikleri ve varyasyon
katsayıları belirlenmiştir. Morfometrik özelliklere ilişkin değerlerin bazı
vücut ölçümleri ile standart boydaki oranları saptanmıştır. Ölçülen boy ve
ağırlık değerlerine göre her türün boy-ağırlık ilişkisi ve kondisyon faktörü hesaplanmıştır.
İstasyonların sıcaklık, pH, DO, EC, TDS ve Tuzluluk değerleri oksijenmetre ile
arazide, diğer parametreler fotometre cihazı ile laboratuvarda ölçülmüştür. Bu
değerler ulusal ve uluslararası yüzeysel su kalite standartları ile
karşılaştırılmıştır. Delice Irmağı’nda 6
familyaya ait 16 tür belirlenmiş olup; Cyprinidae (9) Alburnoides
freyhofi, Alburnus escherichii, Barbus
tauricus, Capoeta sieboldii, Capoeta tinca, Chondrostoma angorense,
Pseudorasbora parva, Rhodeus
amarus ve Squalius cephalus; Cobitidae (1) Cobitis simplicispina; Nemacheilidae (3)
Oxynoemachelius angorae, Oxynoemachelius
brandtii ve Seminemacheilus lendlii;
Cyprinodontidae (1) Aphanius
marassantensis; Poeciliidae (1) Gambussia
holbrooki ve Salmonidae familyasından 1 tür Onchorhynchus mykiss tespit edilmiştir. Delice Irmağı’nda
14 türün doğal olarak bulunduğu, P. parva ve O. mykiss’in belli olmayan
yollardan geldiği belirlenmiştir. Endemizm oranı 9 tür ile %56,25’dir. Cyprinidae
familyası %56 ile en fazla türe sahiptir. S.
cephalus %18,58 ile en baskın türdür. Biyoçeşitlilik indekslerinden Shannon-Wiener Çeşitlilik (2,40), Simpson
Çeşitlilik (0,89), Simpson Dominantlık (0,11), Simpson Zıtlık (9,12), Pielou
Düzenlilik (0,87) ve Margalef Tür Zenginliği indeksi (4,67) olarak
hesaplanmıştır. İhtiyofauna çeşitliliğinin yüksek olduğu anlaşılmıştır. Boy-ağırlık
ilişkisi parametreleri; A. freyhofi b=3,3325,
KF=1,4196; A. escherichii b=2,7853, KF=0,9719; B. tauricus b=2,9681, KF=1,1556;
C. sieboldii b=3,0754, KF=1,1144; C. tinca b=2,9957, KF=1,2570;
C. angorense b=3,1353, KF=0,98; P. parva b=3,1873, KF=1,1174; R. amarus b=3,3358, KF=1,4071; S. cephalus b=3,244, KF=1,3644; C. simplicispina b=2,8712, KF=0,7161; O. angorae b=3,214, KF=0,9641; O. brandtii b=2,9182, KF=0,9126;
S. lendlii b=3,4807, KF=1,1346; A. marassantensis b=3,214, KF=1,3804; G. holbrooki b=3,247, KF=1,2753 ve O. mykiss’de b=2,856, KF=1,4527 olarak belirlenmiştir. Su kalitesi yıllık
ortalama değerleri; sıcaklık 14,7 oC, pH 8,61, DO 9,21 mg/L, EC
2135,46 µS/cm, TDS 1038,03 mg/L, Tuzluluk 1,19 mg/L,
toplam sertlik 461,04 mg/L, bulanıklık 110,71 NTU, renk 16,04 Pt-Co, BOD 13,67 mg/L, COD 39,07 mg/L, PO4 17,48 mg/L, SO4 371,67 mg/L, NH3
2,18
mg/L,
NO2 0,24 mg/L,
NO3 12,52 mg/L, Cl 416,35 mg/L,
Ca 113,61 mg/L, Mg 48,11 mg/L, Na 370,81 mg/L, B
0,37 mg/L, Br 302,06 mg/L, Zn 0,013 mg/L, Fe 0,031 mg/L,
As 11,15 mg/L ve Ni 6,98 mg/L olarak tespit edilmiştir. Ulusal
ve uluslararası yüzeysel su kalite kriterlerine göre Delice Irmağı’nda kısmen
bozulma olduğu ve önemli tedbirler alınmadığı takdirde ihtiyofauna üzerindeki
tehditlerin artarak devam edeceği değerlendirilmiştir.