Centaurea solstitialis L. ssp.solstitialis Bitkisinin Antiülserojenik Aktivitesi Üzerinde Çalışmalar

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Farmakognozi (Dr), Türkiye

Tez Danışmanı: Erdem Yeşilada

Tezin Onay Tarihi: 2002

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Centaurea solstitialis ssp. solstitialis (Asteraceae) bitkisinin dikenli çiçekleri ve yapraklarından hazırlanan dekoksiyonun Seydişehir, Kesecik’de (Konya) halk arasında mide rahatsızlıklarının tedavisinde kullanıldığı bildirilmektedir. Bu çalışmada, bitkinin topraküstü kısımlarının %80 EtOH ekstresinin, sıçanlarda EtOH-ülseri modeli kullanılarak BAYF tekniği ile etkili fraksiyon ve bileşikleri tespit edilmiştir. En kuvvetli etkinin gözlendiği kloroform ekstresinde çeşitli kromatografik yöntemler kullanılarak, antiülserojenik etkiden sorumlu ana bileşiklerin seskiterpen lakton yapısındaki 13- asetil solstitialin A (13-AsSA), solstitialin A (SA) ve klorojanerin (Kj) olduğu tespit edilmiştir. Etkili bileşiklerin (karışım halindeki 13-AsSA/SA ve Kj) etki şeklini açıklamaya yönelik sıçan veya farelerde farklı gastrik ve duodenal ülser modelleri [EtOH-, suya daldırma/hareket kısıtlaması stresi, indometasin-, indometasin+HCl/EtOH-, pilorik ligasyon, serotonin-, sisteamin-, LNAME+EtOH-, NEM+EtOH-, DDC-ülserleri] üzerindeki etkileri ve biyokimyasal parametreleri (gastrik hacim, gastrik asidite, peptik aktivite, gastrik pH) incelenmiştir. Her iki test numunesinin de etkisini endojen PG’ler üzerinden gösterdiği, ayrıca gastrik mukozada kan akımını düzenledikleri, etkinin endojen NO bileşiklerine ve herhangi bir antioksidan aktiviteye bağlı olmadığı, 13-AsSA/SA’nın etkisinde endojen sülfidrillerin de rolü bulunurken Kj’de böyle bir etkinin sözkonusu olmadığı gösterilmiştir. Ayrıca pilorusu ligate edilen sıçanlarda yapılan deneylerde, 13-AsSA/SA karışımı zayıf bir antisekretuvar ve antipeptik etkiye sahipken, Kj’nin etkisiz olduğu görülmüştür. Her iki test numunesinin de gastrik asit salınımını azaltarak pH’yı oldukça yükseltiği tespit edilmiştir. Duodenal ülserlerde sadece 13-AsSA/SA’nın etkili olduğu bulunmuştur. Kj’nin etkisini hem oral ve hem de subkütan yolla gösterirken, 13-AsSA/SA sadece oral yolla etki göstermektedir. Yapılan subakut toksisite deneyinde iki test numunesinde de herhangi bir toksik etki gözlenmemiştir.