Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Arzu Özen Yavuz
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Geleneksel kentler, içerdiği tüm değerleri geçmişten günümüze aktaran, çevreleriyle birlikte korunması zorunlu olan birer kültürel mirastır. Geleneksel çevrede yeni yapı konusu da, koruma sorununa dahil edilmesi gereken önemli bir konudur. Yeni yapılaşma süreci, cephe sürekliliğinin sağlanması ve kent silüetinin devam ettirilmesi bakımından, titiz bir analiz süreci ve özel bir tasarım yaklaşımı gerektirir. Geleneksel çevrenin tasarım dilini ortaya çıkarmak ve bu dil ile dokuya uyumlu yüzlerce yeni yapı tasarım alternatifi üretmek, geleneksel tasarım yöntemleriyle gerçekleştirilemeyecek kadar kapsamlı ve zor bir süreçtir. Bu sebeple tez çalışması kapsamında, yeni tasarım alternatiflerinin hesaplamalı tasarım araçlarıyla üretildiği bir tasarım modeli önerilmiştir. Önerilen modelin sınanmasına yönelik alan çalışması için, Afyonkarahisar'da özgün geleneksel konutların bulunduğu, Yukarı Pazar Caddesi seçilmiştir. Geleneksel çevrenin tasarım kodlarını analiz etmek ve yeni tasarımlara tasarım parametresi üretebilmek için; biçim grameri, tipolojik ve tipomorfolojik analiz yöntemlerinden oluşan bir analiz çerçevesi kullanılmıştır. Analiz sonrasında elde edilen tasarım parametreleriyle birlikte, NSGA-II algoritmasının ve yere özgü amaç fonksiyonlarının kullanıldığı optimizasyon tabanlı bir üretim gerçekleştirilmiştir. Yeni kütle üretiminde kullanılan evrimsel model; tasarım değişkenlerinden ve üretim kurallarından oluşan parametrik bir model, üretilen alternatiflerin değerlendirildiği bir simülasyon ve alternatiflerin en iyilendiği optimizasyon aşamalarından oluşmaktadır. Geleneksel çevre analizinden gelen, kütle hareketleri ve cephe açıklığına dair tasarım parametreleriyle yürütülen optimizasyon süreçleri sonucunda, çözüm çeşitliliği sağlanmış ve dokuyla uyumlu yüzlerce tasarım alternatifi aynı anda üretilebilmiştir. Üretilen kütleler, tasarımcılara tasarımın ilk aşaması olan karar verme sürecinde yardımcı olacak soyut kütlelerdir. Tez çalışması kapsamında önerilen bu evrimsel model, yere özgü tasarım kodları çıkarılan, tüm geleneksel çevrelerde kullanılabilecek niteliktedir.