ÇOK MODLU KARBON YAKALAMA VE DEPOLAMA TEDARİK ZİNCİRİNİN OPTİMİZASYONU : TÜRKİYE UYGULAMASI

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Endüstri Mühendisliği, Türkiye

Tez Danışmanı: Bahar Özyörük

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Desteklendiği Program: Diğer

Özet:

Sera gazı emisyonları, özellikle karbondioksit (CO2), iklim değişikliğinin başlıca nedeni olarak öne çıkmaktadır. Karbon Yakalama ve Depolama (KYD), özellikle karbonsuzlaşmanın zor olduğu ağır sanayi sektörlerinde önemli bir seçenek olarak değerlendirilmektedir. KYD, CO2’nin endüstriyel kaynaklardan yakalanması, uygun taşıma altyapılarıyla taşınması ve nihayetinde güvenli jeolojik formasyonlarda uzun dönemli olarak depolanmasını kapsayan bir dizi teknolojiyi içermektedir. Bu tez çalışması, Türkiye’de demir-çelik, çimento ve rafineri sektörlerine ait tesisler için büyük ölçekli bir CO2 altyapısının teknik ve ekonomik uygulanabilirliğini değerlendirmeye yönelik bütüncül bir modelleme çerçevesi sunmaktadır. Bu kapsamda, karma tam sayılı doğrusal programlama (KTDP) yaklaşımı kullanılarak, sektöre özgü farklı yakalama teknolojileri, çeşitli taşıma alternatifleri ve jeolojik depolama sahalarını eş zamanlı olarak dikkate alan bir tedarik zinciri ağ tasarımı problemi ele alınmıştır. Ayrıca çalışma, geliştirilen senaryolar ve farklı karbon azaltım hedefleri altında tercih edilen yakalama ve taşıma mekanizmaları hakkında ek değerlendirmeler sunulmaktadır. Çözüm sonuçları, karbon azaltım hedefi arttıkça, yalnızca boru hattı kullanılan taşıma senaryolarına kıyasla demiryolu taşımacılığının da dahil edildiği tedarik zinciri (TZ) tasarımlarının daha düşük maliyetle gerçekleştirilebildiğini ortaya koymuştur. Ayrıca, yerel jeolojik depolama kapasitesinin sınırlı olması nedeniyle açık deniz sahalarının önemi vurgulanmış, ilgili senaryolarda ortaya çıkan ek maliyetler değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, sürdürülebilir altyapı planlamasında karar vericilere ve literatüre önemli katkılar sunmaktadır.