Öğrenme Güçlüğü Olan Öğrencilerde Dijital Okuma Asistanı'nın (DOST) Okuma Becerileri Üzerindeki Etkisi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Özel Eğitim, Türkiye
Tez Danışmanı: Çığıl Aykut
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bu araştırmanın
amacı, öğrenme güçlüğü olan ilkokul üçüncü ve dördüncü sınıf öğrencilerinin
okuma becerileri, okuma motivasyonları ve okuma stratejilerine yönelik
üstbilişsel farkındalıkları üzerinde Yapay Zekâ Destekli Dijital Okuma
Asistanı’nın etkililiğini incelemektir. Araştırmada Yapay Zekâ Destekli Dijital
Okuma Asistanı uygulamasının öğrencilerin okuma hızı, okuma doğruluğu, prozodik
okuma, okuduğunu anlama, okuma motivasyonu ve okuma stratejilerine yönelik
üstbilişsel farkındalık düzeyleri üzerindeki etkisi değerlendirilmiştir. Ayrıca
uygulamanın sosyal geçerliğine ilişkin öğrenci, öğretmen ve ebeveyn görüşleri
de incelenmiştir. Araştırmada ön test-son test kontrol gruplu deneysel desen
kullanılmıştır. Çalışma grubunu 2025-2026 eğitim-öğretim yılında Ankara
ilindeki özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerine devam eden, öğrenme güçlüğü
tanısı bulunan 85 ilkokul öğrencisi oluşturmaktadır. Öğrenciler deney (n = 44)
ve kontrol (n = 41) gruplarına atanmıştır. Araştırmanın bağımsız değişkeni Yapay
Zekâ Destekli Dijital Okuma Asistanı uygulaması, bağımlı değişkenleri ise
öğrencilerin okuma becerileri, okuma motivasyonları ve okuma stratejilerine
yönelik üstbilişsel farkındalık düzeyleridir. Veri toplama sürecinde Okuma
Yazma Değerlendirme Bataryası, Prozodik Okuma Ölçeği, Okuma Motivasyonu Ölçeği,
Okuma Stratejileri Üstbilişsel Farkındalık Envanteri ve sosyal geçerlik
formları kullanılmıştır. Verilerin analizinde Mann-Whitney U testi, Wilcoxon
İşaretli Sıralar Testi, betimsel istatistikler ve içerik analizi tekniklerinden
yararlanılmıştır. Araştırma bulguları, uygulama öncesinde deney ve kontrol
gruplarının tüm bağımlı değişkenler bakımından benzer düzeylerde olduğunu
göstermiştir. Uygulama sonrasında ise deney grubunun okuma hızı, okuma
doğruluğu, prozodik okuma ve okuduğunu anlama puanlarında anlamlı artışlar elde
edilmiştir. Deney grubunda okuma hızı %35,5, okuma doğruluğu %4,9, prozodik
okuma %72,8 ve okuduğunu anlama %54,6 oranında artış göstermiştir. Son test
karşılaştırmalarında deney grubu lehine okuma hızı, okuma doğruluğu, prozodik
okuma ve okuduğunu anlama değişkenlerinin tamamında istatistiksel olarak
anlamlı farklılıklar bulunmuştur. Benzer şekilde deney grubundaki öğrencilerin
okuma motivasyonlarının içsel ve dışsal boyutlarında ve okuma stratejilerine
yönelik üstbilişsel farkındalık düzeylerinde de anlamlı gelişmeler
belirlenmiştir. Son test sonuçları, deney grubunun motivasyon ve üstbilişsel
farkındalık değişkenlerinde de kontrol grubuna göre anlamlı derecede daha
yüksek puanlar elde ettiğini göstermiştir. Sosyal geçerlik bulguları, öğrenci,
öğretmen ve ebeveynlerin uygulamayı genel olarak etkili, yararlı ve motive
edici olarak değerlendirdiklerini ortaya koymuştur. Sonuç olarak, Yapay Zekâ
Destekli Dijital Okuma Asistanı uygulamasının öğrenme güçlüğü olan öğrencilerin
okuma becerilerinin geliştirilmesinde, okuma motivasyonlarının arttırılmasında
ve okuma stratejilerine yönelik üstbilişsel farkındalıklarının desteklenmesinde
etkili bir müdahale aracı olduğu belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, yapay
zekâ destekli ve bireyselleştirilmiş dijital müdahalelerin özel eğitim alanında
kullanılmasına yönelik önemli kanıtlar sunmaktadır.