Öğretmenlerde Egzersize Yönelik Motivasyonel Tutumların İyi Oluş Üzerindeki Etkisinde Öz-yeterliğin Aracı Rolü
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Spor Bilimleri Fakültesi, Beden Eğitimi Ve Spor Eğitimi, Türkiye
Tez Danışmanı: Mehmet Günay
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bu araştırma, pozitif eğitim yaklaşımı çerçevesinde öğretmenlerin egzersiz motivasyon tutumlarının PERMA modeli temelinde ele alınan iyi oluş düzeyleri üzerindeki etkisini incelemek ve bu ilişkide genel öz-yeterliğin aracı rolünü yapısal eşitlik modellemesi (YEM) ile test etmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma, ilişkisel tarama modeline dayalı nicel bir araştırma olarak yürütülmüş olup, YEM'in gerektirdiği gizil değişken yapısı doğrultusunda egzersiz davranışı yerine egzersiz motivasyon tutumu, genel öz-yeterlik ve iyi oluşa ilişkin psikolojik süreçler ele alınmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, 2025–2026 eğitim öğretim yılında Türkiye genelinde Millî Eğitim Bakanlığına bağlı resmî okullarda görev yapan 692 öğretmen oluşturmuştur. Katılımcılar kolay ulaşılabilir ve kartopu örnekleme yöntemleriyle belirlenmiş, örneklemin bölgesel çeşitliliğini sağlamak amacıyla Türkiye İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması (İBBS) kapsamında yer alan 12 istatistiki bölgenin her birinden en az 30 öğretmene ulaşılmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak Kişisel Bilgiler Formu, PERMA İyi Oluş Ölçeği, Egzersiz Motivasyon Tutumu Ölçeği ve Genel Öz-yeterlik Ölçeği kullanılmıştır. Ölçeklerin öğretmen örneklemindeki yapı geçerliği açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleriyle, güvenirliği ise Cronbach alfa katsayılarıyla değerlendirilmiştir. Veriler çevrim içi ortamda gönüllülük esasına göre toplanmış; analizlerde IBM SPSS Statistics ve AMOS programlarından yararlanılmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, bağımsız gruplar t testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), korelasyon analizi ve yapısal eşitlik modellemesi kullanılmış; model kapsamında doğrudan ve dolaylı etkiler incelenerek genel öz-yeterliğin aracılık rolü test edilmiştir. Araştırma bulguları, Egzersiz Motivasyon Tutumunun genel öz-yeterlik ve iyi oluş üzerinde pozitif ve anlamlı etkilere sahip olduğunu göstermiştir. Yapısal eşitlik modellemesi sonuçlarına göre egzersiz motivasyon tutumu, genel öz yeterliği pozitif yönde yordarken (β=0,253), genel öz-yeterlik de iyi oluşu pozitif yönde yordamaktadır (β=0,506). Ayrıca egzersiz motivasyon tutumunun iyi oluş üzerindeki doğrudan etkisinin de pozitif ve anlamlı olduğu belirlenmiştir (β=0,130). Doğrudan ve dolaylı etkilerin birlikte anlamlı olması, genel öz-yeterliğin egzersiz motivasyon tutumu ile iyi oluş arasındaki ilişkide kısmi aracı rol üstlendiğini ortaya koymuştur. Demografik değişkenlere ilişkin analizlerde ise cinsiyet, yaş, hizmet yılı ve düzenli egzersiz yapma sıklığına göre araştırma değişkenlerinde kısmen anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Sonuç olarak, öğretmenlerin egzersiz motivasyon tutumlarının iyi oluş düzeylerini hem doğrudan hem de genel öz-yeterlik algılarını güçlendirerek dolaylı biçimde artırdığı belirlenmiştir. Bu bulgular, pozitif eğitim yaklaşımı kapsamında öğretmenlerin iyi oluşlarının desteklenmesinde egzersize yönelik motivasyonel tutumların ve genel öz-yeterliğin önemli psikolojik kaynaklar olduğunu ortaya koymaktadır.