Elit Basketbolcularda Fair Play Yönelimi

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği, Türkiye

Tez Danışmanı: Gülfem Sezen Balçıkanlı

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Yakın temas gerektiren basketbolda, saha içinde hem fair playe uygun hem de fair playe aykırı davranışlarla karşılaşılmaktadır. Giderek artan maddi kazanç hedefleri, zafer elde etme arzusu ve başarılı olma hırsı gibi çeşitli baskı unsurları, sporda ahlaki değerlerin öneminin azalmasına yol açmakta, bu durum özellikle profesyonel sporcuların fair playe uygun davranış sergileme konusunda çeşitli güçlükler yaşamalarına neden olmaktadır. Kendilerini yetkin hissetmek amacıyla kazanmayı hedefleyen ve bu nedenle amaçlarına ulaşmak için ellerinden gelen her şeyi yapacakları öngörülen sporcuların, yazılı kurallara uymanın ötesinde, fair playe uygun davranışları yaşamın her alanında sergilemelerinin özellikle bu seviyede daha değerli olduğuna inanılmaktadır. Dolayısıyla bu çalışmada, yakın temaslı branşlardan olan ve başta gençler olmak üzere geniş bir kitleye hitap ederek toplumda rol model olma konusunda ön plana çıkan basketbol branşında bir durum belirlemesi yapmak amacı ile elit basketbolcuların fair play yönelimlerinin belirlenmesi hedeflenmektedir. Araştırma kapsamında, sporcuların deneyim ve görüşlerini detaylı bir şekilde ortaya koyabilmek için nitel araştırma yöntemlerinden temel nitel araştırma deseninden faydalanılmıştır. Araştırma grubunu amaçlı örnekleme yöntemlerinden biri olan ölçüt örnekleme aracılığıyla seçilmiş en az 3 sezondur aktif bir şekilde Türkiye Basketbol Süper Ligi (BSL) ve Türkiye Kadınlar Basketbol Süper Ligi (KBSL)’nde oynayan, Türkiye Basketbol Milli Takımı’nda yer almış aynı zamanda Turkish Airlines EuroLeague ile BKT EuroCup liglerinde ülkemizi temsil eden takımlarda görev alan 12 kadın ve 16 erkek toplam 28 elit basketbol oyuncusu oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak “Elit Basketbolcularda Fair Play Yönelimi” başlıklı yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Veri toplama sürecinde bireysel görüşme yönteminden yararlanılmıştır. Verilerin analizinde ise nitel içerik analizi yöntemine başvurulmuştur. Fair playe uygun davranış yönelimi temasına ait bulgular; “bireysel algı”, “sporcu kimliği ve farkındalık”, “rakip ve hakem algısı”, “takım arkadaşlığı ve fair play yönelimi”, “fair playe yönelimde etken faktörler”, “takım dinamikleri ve fair play”, fair play ve performans ilişkisi” ve “fair playe uygun davranışları artırma” olarak kategorize edilmiştir. Fair playe aykırı davranış yönelimi temasına ait bulgular ise; “sporcu kimliği”, “fair playe aykırı davranışta hakem ve rakip”, “takım içi davranışlara yönelik görüşler”, “fair playe aykırı davranmada spor paydaşları etkisi”, “fair play anlayışını benimseme ve takım dinamiği” ve “basketbolda performans ve fair play etkisi” olarak kategorize edilmiştir. Araştırma bulguları; sporcuların fair play anlayışlarının yalnızca oyun anındaki eylemlerle sınırlı olmadığı; bunun ötesinde etik değerlere dayalı bir yaşam biçiminin parçası haline geldiğiancak spor ortamında yer alan faktörlerin çeşitli bağlamlarda sporcuların fair play yönelimlerini olumlu ya da olumsuz yönde etkilediğini göstermektedir. Bu bağlamda, sporun hem sahada hem toplumda dönüştürücü gücü göz önünde bulundurularak, fair play anlayışının bireyde ahlaki bir yönelim hâline gelebilmesi için spor ortamında yalnızca başarıya değil, sürece ve değerlere de odaklanan bütüncül bir anlayışın benimsenmesi; etik değerlerin eğitim yoluyla içselleştirilmesi, rol model uygulamalarının yaygınlaştırılması ve sporun tüm paydaşlarının ortak bir etik sorumluluk anlayışı içinde hareket etmesi gerektiği düşünülmektedir.