Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Eczacılık Fakültesi, Temel Eczacılık Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof Dr Ayşe Nurşen Başaran
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
vii
ÖZET
Çetintepe, P. Otomotiv Sanayisi Çalışanlarında Olası Genotoksik Hasarın
Değerlendirilmesi. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Farmasötik
Toksikoloji Programı Doktora Tezi, Ankara, 2024. Otomotiv üretim sektöründe
dünya çapında ve ülkemizde oldukça fazla insan istihdam edilemektedir. Otomotiv
üretimi, kaynak dumanı, boya, tiner, ağaç tozu ve talaşa maruz kalmanın farklı
düzeylerde olduğu birçok adımdan oluşur. Otomotiv boya endüstrisi, özellikle benzen
türevi uçucu organik bileşikler, alifatik izosiyanatlar ve ağır metaller gibi işçi sağlığı
ve çevre üzerinde olumsuz etkisi olabilecek tehlikeli kimyasallar kullanır. Bu
maruziyetlerden kaynaklı meslek hastalıkları gelişebilmektedir. Otomotiv boya
işçilerin genotoksisite, oksidatif stres, ve immun parametrelerini değerlendiren çok
sınırlı sayıda çalışma vardır. Bu çalışmada Ankara ilinde otomotiv boyama alanında
çalışan işçilerde çoklu kimyasal madde maruziyetinin DNA hasarı üzerine etkileri,
oksidatif stresle ve bazı immün yanıtlarla olan ilişkisinin değerlendirilmesi
amaçlanmıştır. DNA hasarı lenfositlerde tek hücre jel elektroforez tekniği ile
değerlendirilmiştir. Oksidatif stres göstergelerinden; süperoksit dismutaz (SOD),
katalaz (CAT), glutatyon peroksidaz (GPx) ve glutatyon redüktaz (GRx) enzimleri ile
glutatyon (GSH) ve malondialdehit (MDA) ve düzeyleri, 8-okso-7,8-dihidro-2'-
deoksiguanozin (8-OHdG) düzeyleri ve ayrıca mesleki maruziyetin önemli
inflamatuar yanıtlarından TNF-alfa, Clara hücre protein (CC16), interlökin-1 beta, IL-
17, IL-23 ve IL-27 düzeyleri spektrofotometrik olarak ölçülmüştür. DNA hasarı
işçilerde (n= 110) kontrol grubuna (n=60) göre anlamlı derecede yükselmiştir. Kontrol
grubuna kıyasla işçilerde GPx, GR ve GSH düzeyleri anlamlı olarak düşük, MDA ve
8-OHdG düzeyleri ise anlamlı olarak yüksek bulunmuştur. Sonuçlar, otomotiv
endüstrisi boya çalışanları için immünotoksik ve genotoksik risk olasılığını
göstermektedir. Sonuçların daha kapsamlı çalışmalarla desteklenmesi gerekmektedir.
Anahtar Kelimeler: Otomotiv Sanayisi, mesleki maruziyet, genotoksisite
Destekleyen Kurum: Hacettepe Üniversitesi Bilimsel Araştırmalar Projeleri
Koordinasyon Birimi Hızlı Destek Projesi (Proje No: THD-2021-19840)
ÖZET
Çetintepe, P. Otomotiv Sanayisi Çalışanlarında Olası Genotoksik Hasarın
Değerlendirilmesi. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Farmasötik
Toksikoloji Programı Doktora Tezi, Ankara, 2024. Otomotiv üretim sektöründe
dünya çapında ve ülkemizde oldukça fazla insan istihdam edilemektedir. Otomotiv
üretimi, kaynak dumanı, boya, tiner, ağaç tozu ve talaşa maruz kalmanın farklı
düzeylerde olduğu birçok adımdan oluşur. Otomotiv boya endüstrisi, özellikle benzen
türevi uçucu organik bileşikler, alifatik izosiyanatlar ve ağır metaller gibi işçi sağlığı
ve çevre üzerinde olumsuz etkisi olabilecek tehlikeli kimyasallar kullanır. Bu
maruziyetlerden kaynaklı meslek hastalıkları gelişebilmektedir. Otomotiv boya
işçilerin genotoksisite, oksidatif stres, ve immun parametrelerini değerlendiren çok
sınırlı sayıda çalışma vardır. Bu çalışmada Ankara ilinde otomotiv boyama alanında
çalışan işçilerde çoklu kimyasal madde maruziyetinin DNA hasarı üzerine etkileri,
oksidatif stresle ve bazı immün yanıtlarla olan ilişkisinin değerlendirilmesi
amaçlanmıştır. DNA hasarı lenfositlerde tek hücre jel elektroforez tekniği ile
değerlendirilmiştir. Oksidatif stres göstergelerinden; süperoksit dismutaz (SOD),
katalaz (CAT), glutatyon peroksidaz (GPx) ve glutatyon redüktaz (GRx) enzimleri ile
glutatyon (GSH) ve malondialdehit (MDA) ve düzeyleri, 8-okso-7,8-dihidro-2'-
deoksiguanozin (8-OHdG) düzeyleri ve ayrıca mesleki maruziyetin önemli
inflamatuar yanıtlarından TNF-alfa, Clara hücre protein (CC16), interlökin-1 beta, IL-
17, IL-23 ve IL-27 düzeyleri spektrofotometrik olarak ölçülmüştür. DNA hasarı
işçilerde (n= 110) kontrol grubuna (n=60) göre anlamlı derecede yükselmiştir. Kontrol
grubuna kıyasla işçilerde GPx, GR ve GSH düzeyleri anlamlı olarak düşük, MDA ve
8-OHdG düzeyleri ise anlamlı olarak yüksek bulunmuştur. Sonuçlar, otomotiv
endüstrisi boya çalışanları için immünotoksik ve genotoksik risk olasılığını
göstermektedir. Sonuçların daha kapsamlı çalışmalarla desteklenmesi gerekmektedir.
Anahtar Kelimeler: Otomotiv Sanayisi, mesleki maruziyet, genotoksisite
Destekleyen Kurum: Hacettepe Üniversitesi Bilimsel Araştırmalar Projeleri
Koordinasyon Birimi Hızlı Destek Projesi (Proje No: THD-2021-19840)