SAVUNMA SANAYİNDE KULLANILAN ALÜMİNYUM MALZEMELERİN YÜKSEK BASINÇLI SOĞUTMA YÖNTEMLERİ İLE DELİNEBİLİRLİĞİNİN ARAŞTIRILMASI
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi, İmalat Mühendisliği, Türkiye
Tez Danışmanı: Gültekin Uzun
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Delme işlemi, kapalı bir kesme bölgesinde gerçekleşmesi, talaş tahliyesinin zor olması ve kesme sırasında oluşan yüksek sıcaklıklar nedeniyle talaşlı imalat yöntemleri arasında en zorlayıcı operasyonlardan biridir. Bu durum, özellikle savunma sanayinde yaygın olarak kullanılan alüminyum alaşımlarının işlenmesinde delik kalitesi ve geometrik doğruluk açısından kritik hale gelmektedir. Bununla birlikte, günümüzde çevresel etki, enerji tüketimi ve soğutucu akışkan kullanımı gibi sürdürülebilirlik kriterleri de üretim süreçlerinde önemli bir rol oynamaktadır. Bu nedenle, yüksek dayanım ve üstün mekanik özelliklere sahip Al 7075-T6 alaşımının delinmesinde uygun soğutma stratejilerinin kullanılması; hem operasyon verimliliği hem de ürün kalitesi açısından büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada, Al 7075-T6 alaşımının delinmesi sırasında içten soğutmalı yüksek basınçlı soğutma (YBS) uygulamasının delme performansı üzerindeki etkileri deneysel olarak incelenmiştir. Deneyler; üç farklı kesme hızı (140, 170 ve 200 m/dak), üç farklı ilerleme oranı (0,1, 0,15 ve 0,2 mm/dev) ve üç farklı soğutma basıncı (20, 40 ve 60 bar) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Deneysel veriler Gri İlişki Analizi (GİA) ile bütüncül olarak değerlendirilmiş, kesme parametrelerinin gri ilişki derecesi üzerindeki etkileri ise varyans analizi (ANOVA) yöntemiyle analiz edilmiştir. YBS koşullarına ek olarak kuru ve geleneksel soğutma yöntemleriyle karşılaştırmalı deneyler yapılmış; itme kuvveti, kesme momenti, güç tüketimi, yüzey pürüzlülüğü, çaptan sapma, dairesellik ve silindiriklik değerleri performans çıktıları olarak değerlendirilmiştir. Elde edilen sonuçlar, YBS uygulamasının özellikle düşük ve orta kesme hızlarında daha kararlı bir delme süreci sağladığını, uygun basınç-hız-ilerleme kombinasyonlarıyla delik kalitesinin iyileştirilebildiğini ortaya koymuştur. Buna karşılık, kuru kesme koşullarında yüksek sıcaklık ve sürtünme etkileri nedeniyle yüzey pürüzlülüğü ve geometrik sapmaların belirgin biçimde arttığı tespit edilmiştir. Gri İlişki Analizi sonuçlarına göre en uygun kesme parametreleri 140 m/dak kesme hızı, 0,1 mm/dev ilerleme oranı ve 40 bar soğutma basıncı olarak belirlenmiş olup, bu koşullarda en yüksek gri ilişki derecesi 0,814 olarak elde edilmiştir.