Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Neşe Gurallar
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
19. yüzyıl İstanbul’unda gerçekleşen değişim ve dönüşümler, ağırlıkla merkezi otoritenin tepeden dayattığı reformist hareketler olarak algılanmıştır. Bu tez ise yaşanan dönüşümü kentli tarafından talep edilen bir modernleşme isteği olarak görmektedir. Bu bağlamda da değişim ve dönüşümler tez çalışmasında modernlik halleri olarak tanımlanmış ve izleri İstanbul kent mekânlarında araştırılmıştır. Edilgen olmayan kentli, yaşadığı çevreyi –ya da kenti- modern hayatın yeni eylemlerinden doğan yeni hayat tarzına uygun hale getirmeye çabalarken kentin modernleşmesinde söz sahibi olmuştur. Kent toplumunda spekülatör ya da sermayedar olarak bilinen banker, sarraf ya da benzeri mesleklerle uğraşan, piyasada güç sahibi oldukları gibi tabii oldukları cemaatlerde öncü / lider olarak görülen, yönetimsel güçleri sayesinde merkezi otorite dışında / yanında olan edilgen olmayan aktör-bireylerden oluşan kentli topluluğu, tez çalışmasında yüksek sosyete olarak adlandırılmıştır. Tanımlı aktörler olarak yüksek sosyetenin modernlik halleri Giddens’a atıfla, tanımlı bir zaman mekânda -1856-1896 yılları arasında İstanbul kent mekânlarında gerçekleştirdikleri tanımlı eylemler –temel gündelik hayat etkinlikleri barınma ve çalışma ile rutinlerin bozulduğu sosyal etkinlikler- üzerinden araştırılmıştır. İstanbul’un bir yılında yüksek sosyetenin gerçekleştirmiş olduğu etkinliklerin çeşitliliği, mevsimlerdeki sezonları buna bağlı olarak da aktör-bireylerin gündelik hayatlarını farklılaştırmıştır. Mevsimlerin devingenliğindeki bu özgün durumun varlığına göre biçimlenmiş olan tez çalışmasında gündelik hayattaki farklılaşmalar muhtelif yöntemler kullanılarak araştırılmıştır. Yüksek sosyetenin belirlenmesinde, topluluğun biyografisini oluşturmak olarak tanımlanabilecek maddi bir araştırma yöntemi olan prosopografi kullanılmıştır. Daha sonra, prosopografinin çıktıları olan biyografik sözlük ve iletişim ağından yararlanılarak, gündelik güzergahlar ya da zaman-mekân izleri haritaları üretilmiştir. Haritalama yönteminin kullanıldığı bu aşamadan sonra da süreli yayınlardan elde edilen enstantanelerden eylemler aracılığıyla eylemin gerçekleştiği yerlerin ya da başka bir deyişle kentsel mekânların biyografileri oluşturulmuştur. Merkezi otorite açısından bakan genel değerlendirmeler yerine gerçek zaman-mekânda, aktörlerin eylemleri üzerinden araştırılan modernlik halleri için birincil kaynaklar olan dönemin ticaret yıllıklarından, süreli yayınlardan ve haritalardan faydalanılmıştır.