SELANİK MUHASSILLIĞI (1840-1842)

Creative Commons License

Ortaç T.

Anadolu ve Balkan Araştırmaları Dergisi, sa.17, ss.303-318, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, 3 Kasım 1839’da ilan edilen Tanzimat Fermanı ile Osmanlı maliyesinde uygulamaya konulan muhassıllık kurumunun Selanik örneğini ele almaktadır. Tanzimat reformları çerçevesinde daha adil bir vergi düzeni kapsamında iltizam usulüne son verilerek vergilerin hükümet merkezi tarafından görevlendirilen muhassıllar aracılığı ile toplanması amaçlanmıştır. 1840 yılının ilk aylarında oluşturulan bu sistem doğrultusunda Selanik eyaletinde, merkez Selanik sancağının yanı sıra Tırhala, Siroz ve Drama sancaklarında da muhassıllık teşkilatı kurulmuştur. Bu muhassıllık birimlerine muhassıllar tayin edilmiştir. Aynı zamanda bu sancaklarda muhassıllık meclisleri de teşkil edilmiş, bölgenin gelir ve giderlerinin tespiti bu kurumların sorumluluğuna bırakılmıştır. 1840 yılının Şubat ayı itibariyle Selanik eyaleti bünyesindeki muhassıllık birimleri sorumlu oldukları alanlarda çalışmalarına başlamıştır. Ancak kısa sürede, muhassıllık kurumundan beklenen sonuçlar elde edilememiş ve hazinenin ihtiyaçları karşılanamamıştır. Bu nedenle 1842 yılı itibariyle muhassıllık uygulaması kaldırılarak yeniden iltizam sistemine dönülmüştür. Bu çalışma, 1840-1842 yılları arasında Selanik muhassıllığının faaliyetlerini inceleyerek söz konusu kısa süreli uygulamanın bölgesel işleyişini ortaya koymayı amaçlamaktadır.
This study examines the case of the muhassıllık (tax collection) institution, introduced into Ottoman finance with the Tanzimat Edict, through the example of Salonica. Within the framework of the Tanzimat reforms, the aim was to abolish the tax-farming (iltizam) system and ensure that taxes were collected by officials appointed directly from the center. In line with this system, established in 1840, muhassıllık offices were founded in the province of Salonica, not only in the district of Salonica itself but also in the districts of Tirhala, Serres, and Drama. At the same time, muhassıllık councils were established in these centers, tasked with determining the revenues and expenditures of the region. However, the institution of muhassıllık soon failed to achieve the expected results, and the treasury’s needs could not be met. Consequently, in 1842 the muhassıllık system was abolished, and the empire reverted to the tax-farming practice. By focusing on the activities of the Salonica muhassıllık between 1840 and 1842, this study seeks to shed light on the regional functioning of this short-lived experiment.