Ölümden Cinselliğe Dilin Dolaylı Anlatımı: Defne (Hatay) Arapçasında Örtmece İfadeler

Suçin M. H., Bayramoğlu A.

Lisanî İlimler Dergisi, cilt.3, sa.2, ss.139-160, 2025 (Hakemli Dergi)

Özet

Bu çalışma, Hatay’ın Defne ilçesinde konuşulan Arap ağızlarında kullanılan örtmece (euphemism) ifadeleri dilbilimsel ve sosyokültürel açıdan incelemeyi amaçlamaktadır. Toplumsal açıdan hassas kabul edilen ölüm, hastalık, cinsellik, vücut işlevleri, regl ve menopoz, giyim-kuşam ve sosyal statü gibi temalara ilişkin örtmeceler, doğal iki dillilik ortamında derlenen veriler ışığında değerlendirilmiştir. Araştırma, Arapça-Türkçe iki dilli bireylerle yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla nitel bir çerçevede yürütülmüştür. Veriler, tematik analize tabi tutulmuş ve katılımcı ifadeleriyle desteklenmiştir. Bulgular, örtmece ifadelerin özellikle geleneksel değerler, dinî inançlar ve toplumsal normlarla yakından ilişkili olduğunu; bireylerin doğrudan konuşmaktan kaçındığı konuları örtmecelerle yumuşattığını ortaya koymaktadır. Ayrıca, örtmecelerin kullanımında yaş, cinsiyet ve toplumsal rollerin etkili olduğu, genç bireylerde Türkçe etkisinin arttığı gözlemlenmiştir. Elde edilen veriler, dilde örtmecelerin yalnızca sözel bir yumuşatma aracı değil, aynı zamanda sosyal nezaket, utanma ve saygı gibi değerlerle bağlantılı kültürel göstergeler olduğunu göstermektedir. Bu bağlamda çalışma, iki dillilik zemininde örtmece kullanımı üzerine önemli sosyodilbilimsel katkılar sunmaktadır.

This study aims to examine euphemistic expressions used in the Arabic dialect spoken in the Defne district of Hatay, Turkey, from both linguistic and socio-cultural perspectives. Euphemisms related to socially sensitive or private topics such as death, illness, sexuality, bodily functions, menstruation and menopause, social status, and clothing were analyzed within a thematic framework. Data were collected through semi-structured interviews with native Arabic speakers of varying ages, genders, and educational backgrounds and analyzed using thematic analysis. The findings reveal that the use of euphemisms is not merely a matter of individual linguistic preference but functions as a communicative strategy grounded in societal norms, religious beliefs, cultural values, and understandings of privacy. The data show that euphemisms are most commonly employed in relation to death and sexuality, often involving indirect expressions, metaphors, and religious references. Furthermore, the study identifies a gendered pattern in euphemism use, with female participants tending to use euphemistic expressions more frequently. Overall, the study demonstrates that euphemisms in Defne Arabic serve as indicators of both cultural continuity and linguistic creativity, offering valuable insights into the socio-cultural dynamics of local language use.