Akademik Veri Yönetim Sistemi
9. Uluslararası Dicle Bilimsel Araştırmalar ve İnovasyon Kongresi Diyarbakır 29-30 TEMMUZ 2025, Diyarbakır, Türkiye, 29 - 30 Temmuz 2025, ss.479-489, (Tam Metin Bildiri)
ÖZET Bu makalede dil ve kültür kavramlarını ele alacağız, bu iki kavramın birbirine olan yakınlığını, ilişkilerini ve sınırlılıklarını hem kendi dilimizde hem de Batı dillerindeki karşılıkları ve tanımları ile birlikte değerlendireceğiz. Ayrıca dil ve kültür kavramlarının alt kavramlarında meydana gelen kavram kargaşasını ve kullanım hatalarını tanımlar ve örneklerle ortaya koyarak çözüm önerileri sunacağız. Kültür kavramının alt başlıkları olan “Çokkültürlülük (Multiculturalism), Kültürlerarasılık (Interculturalism), Kültürgeçişkenliği (Transculturalism), Çoğulkültürlülük (Pluriculturalism)” kavramları tanımlayarak, farklı ve ortak yönlerini irdeleyerek ve kavramların doğru kullanılmasına ve algılanmasına örnekler vererek katkı sunmaya çalışacağız. Dil ile ilgili “ana dil, ana dili, ikinci dil, iki dillilik, çok dillilik ve yabancı dil” terimlerinin anlamları ve birbirleriyle ilişkilerini dilimizde ve Batı dillerindeki karşılıkları ile birlikte verilecektir. Özellikle “ana dili” kavramını bütün yönleriyle ele alarak yeni bir tanım oluşturmaya çalışacağız. Ana dili kavramının sadece biyolojik bağ ile açıklanamayacağını belirttik. Bir kişinin ana dilinin, yazımızda ortaya koyduğumuz bütün ölçütlerin birlikte değerlendirilerek tespit edilebileceğini savunduk. Yine “ikinci dil” ve “yabancı dil” kavramları üzerinde özellikle durduk. Çünkü bu iki kavram da zaman zaman karıştırılmaktadır ve birbirlerinin yerine aynı anlamda kullanılmaktadır. Çok dilli ve çok kültürlü bir çevrede doğan ve yaşayan kişilerin birinci dili ve ikinci dili nedir veya hangisi birinci dili hangisi ikinci dilidir? İki dillilik nedir, kimlere iki dilli denir? Ana dili dışında öğrenilen her dil yabancı dil midir? Bütün bu soruların cevabını kavramların tanımlarını ve açıklamalarını yaparak vermeye çalışacağız. Bu tanımları, bilim, kültür, sanat ve teknoloji ihraç eden Avrupa Birliğinin lokomotif ülkeleri (Almanya, Fransa, İngiltere gibi) ve Amerika Birleşik Devletlerindeki örneklerle daha anlaşılır hale getireceğiz. Aynı zamanda büyük bir imparatorluğun bakiyesi olan ülkemiz de çok dilli bir yapıya sahip olduğundan ele aldığımız kavramlar için zengin örnekler barındırmaktadır. Son bölümde kavramların tanımlarının ve doğru kullanımlarının sağlanması adına bazı önerilerde bulunarak, kavramların ülkemizde de batıda olduğu gibi, özellikle üyelik sürecinde olduğumuz Avrupa Birliği ülkelerinde olduğu gibi kullanılmasını teklif edeceğiz. Çok dilli bir yapıya sahip olan ülkemizde de kişilerin kimlik kartları yanında ana dilleri ile bildiği diğer dilleri ve seviyelerini gösteren bir “dil dosyası” kartının oluşturulmasını öneriyoruz. Anahtar Kelimeler: Dil ve kültür, çok kültürlülük, kültürlerarasılık, çok dillilik, ana dili, yabancı dil