Yürüme mesafesinde yaşam: 15 dakikalık şehir kavramı üzerine çok boyutlu bir derleme

Aksakallı F. Z., Ergül H., Karaçor F., Hatipoğlu S., Çubuk M. K.

JOURNAL OF THE FACULTY OF ENGINEERING AND ARCHITECTURE OF GAZI UNIVERSITY, cilt.41, sa.2, ss.1453-1466, 2026 (SCI-Expanded, Scopus, TRDizin)

Özet

15 dakikalık şehir modeli, bireylerin günlük yaşam gereksinimlerini yürüme veya bisiklet mesafesinde karşılayabileceği, erişilebilir, çok işlevli ve yaşanabilir mahalleler oluşturmayı amaçlayan çağdaş bir kent planlama yaklaşımıdır. Bu model, sürdürülebilir ulaşımı desteklerken, mekansal yakınlık temelinde toplumsal eşitlik, çevresel sorumluluk ve yaşam kalitesi gibi çok boyutlu hedefleri de içermektedir. Ancak literatürde kavramın bu tematik boyutları arasında bütüncül bir sınıflandırma yaklaşımı geliştirilememiştir. Bu çalışma, Scopus veri tabanında yer alan ve 15 dakikalık şehir kavramına doğrudan atıfta bulunan 103 akademik yayını sistematik bir şekilde inceleyerek; yakınlık, algı, katılım ve politika olmak üzere dört boyut altında sınıflandırmaktadır. İçerik analizi yöntemiyle gerçekleştirilen bu tematik çözümlemede hem kavramsal hem de uygulamalı düzeyde literatürdeki eğilimler ve boşluklar ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Çalışmanın ana bulgusu olarak 15 dakikalık şehir planlaması ve çalışmalarının daha çok yakınlık ve politika üzerine yoğunlaştığı, algı ve katılım boyutlarının yeterince ele alınmadığı ortaya konulmuştur

The 15-minute city model is a contemporary urban planning approach that aims to create accessible, multifunctional and livable neighborhoods where individuals can meet their daily needs within walking or cycling distance. While supporting sustainable transportation, this model also includes multidimensional goals such as social equality, environmental responsibility and quality of life based on spatial proximity. However, a holistic classification approach has not been developed in the literature between these thematic dimensions of the concept. This study systematically examines 103 academic publications in the Scopus database that directly refer to the 15-minute city concept and classifies them under four dimensions: proximity, perception, participation and policy. In this thematic analysis carried out with the content analysis method, trends and gaps in the literature were tried to be revealed both at the conceptual and applied levels. As the main finding of the study, it was revealed that 15-minute city planning and studies focused more on proximity and policy, and that the dimensions of perception and participation were not sufficiently addressed.