Akademik Veri Yönetim Sistemi
9. Ulusal Kimya Eğitimi Kongresi, Artvin, Türkiye, 9 - 11 Ekim 2025, ss.50-51, (Özet Bildiri)
Bu çalışma, kimya öğretmen adaylarının ders planlama ve sunum süreçlerinde yapay zeka robotlarıyla olan etkileşimlerini incelemeyi ve bu etkileşimin öğretim ve öğrenme deneyimleri üzerindeki yansımalarını analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, nitel araştırma yaklaşımlarından fenomenolojik desen doğrultusunda yapılandırılmıştır. Bu bağlamda, öğretmen adaylarının yapay zeka robotları ile etkileşimlerinden kaynaklanan bireysel deneyimlerini anlamaya yönelik veriler toplanmıştır. Çalışmanın örneklemini, Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Kimya Öğretmenliği Programı 3. sınıfında öğrenim gören 7 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Örneklem seçiminde amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme kullanılmıştır. Çalışma grubunun seçiminde temel alınan ölçüt, Kimyada Özel Öğretim Yöntemleri II dersini almakta olan kimya öğretmen adaylarıdır. Bu ders kapsamında, öğretmen adayları farklı öğretim yöntemlerini kullanarak mevcut öğretim programındaki belirli öğrenme çıktılarını dikkate alıp ders planı hazırlamış ve bu planlar doğrultusunda 40 dakikalık sunumlar gerçekleştirmiştir. Veri toplama araçları olarak öğretmen adaylarının hazırladığı ders planları, yazdığı günlükler ve öğretmen adaylarıyla yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler kullanılmıştır. Veriler içerik analizi ile analiz edilmiştir. Kimya öğretmen adaylarının ders planlama ve sunum süreçlerinde yapay zeka uygulamalarıyla etkileşimleri ve bu etkileşimin öğretimleri ve öğrenme deneyimleri üzerindeki etkilerine dair tema ve kategoriler oluşturulmuştur. Çalışmada, üretken yapay zeka örneklerinden biri olan ChatGPT-4o kullanılmıştır. ChatGPT-4o, özellikle eğitimde geniş bir kullanıcı tabanı ve kullanım örneklerine sahip olması nedeniyle seçilmiştir. Çalışmanın sonuçları öğretimi planlama ve uygulama süreçlerinde, öğretmen adaylarının yapay zeka robotuyla etkileşimlerinin, ders planı hazırlama ve sunum süreçlerine önemli katkılar sağladığını göstermiştir. Ders planlama sürecinde yapay zeka, zaman tasarrufu sağlama, anahtar kavram çeşitliliğini artırma, kavram öğretiminde günlük hayat bağlantıları kurma, kavram yanılgılarını belirlemede, ölçme-değerlendirme tekniklerinin çeşitlendirilmesi ve yaratıcı ödev fikirleri geliştirilmesi gibi alanlarda önemli rol oynamıştır. Sunum sürecinde ise yapay zeka, senaryo kurgulama, ders işleyişini yapılandırma, zengin örnek sunumu ve zaman yönetimi gibi konularda destek sağlamıştır. Bununla birlikte, yapay zekanın zaman zaman bilimsel hatalar yaptığı, eksik veya yanlış bilgiler sunduğu ve bu nedenle doğruluğunun teyit edilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Katılımcılar, yapay zekayı tamamen güvenilir görmeseler de yaratıcılığı, hız ve pratiklik sağlaması açısından sürece değerli bir katkı olarak değerlendirmiştir. Katılımcılar, yapay zekadan etkili ve doğru çıktılar elde etmenin istem mühendisliği becerisine bağlı olduğunu vurgulamıştır. Soruların açık, ayrıntılı ve hedefe yönelik biçimde formüle edilmesinin yanıtların kalitesini doğrudan artırdığı, belirsiz veya yüzeysel istemlerin ise yetersiz bilgiye yol açabileceği belirtilmiştir. Çalışmanın sonuçlarına dayanarak, öğretmen adaylarının istem mühendisliği becerilerinin geliştirilmesi, yapay zeka okuryazarlığını destekleyecek yapılandırılmış eğitimlerin sunulması ve yapay zeka çıktılarının doğruluğunu sorgulama ve denetleme yetkinliklerini güçlendirecek bir sorgulama kültürünün kazandırılması önerilmektedir.