Türkçe X (Twitter) Paylaşımlarından Afet Acil Durum Tespiti için BERT Temelli ve Triyaj Odaklı Bir Karar Destek Sistemi

Özkan Ş., Atacak İ.

Journal of Information Systems and Management Research, cilt.8, sa.1, ss.24-38, 2026 (Hakemli Dergi)

Özet

Sosyal medya platformları, afet ve kriz durumlarında sahadan sağladıkları anlık bilgi akışı ile sürecin yönetimine katkı sağlayabilecek kritik veri kaynaklarındandır. Genel olarak böyle bir sürecin gerçekleştiği durumlarda onun doğası kaynaklı oluşan yüksek mesaj yoğunluğu, yanıltıcı, eksik ya da gürültülü bilgi akışı bu sürecin yönetimini zorlaştıran önemli etkenler olarak karşımıza çıkar. Literatürde ilgili konu üzerinde yapılan çalışmaların çoğu sınıflandırma sürecine odaklanmış olup triaj odaklı vaka önceliklendirmesini gözardı etmektedir. Bu kapsamda bu çalışmada ilgili sınırlıkların üstesinden gelebilmek için Türkçe X paylaşımlarından afet acil durum tespiti yapan transformer temelli ve triyaj odaklı bir karar destek sistemi (KDS) geliştirilmiştir. Çalışmada, acil durum olasılığını belirlemek için Türkçe diline özgü olarak önceden eğitilmiş BERT temelli bir derin öğrenme (DÖ) modeli kullanılmıştır. Model çıktıları; ihtiyaç türü belirleme, konum bilgisi çıkarımı ve bağlamsal ipuçlarına dayalı acil durum seviyesinin hesaplama adımları ile desteklenmiştir. Bu bileşenler birleştirilerek her bir mesaj için operasyonel kullanım amacıyla bir öncelik puanı hesaplanarak, mesajlar triyaj yaklaşımına uygun olarak sıralanmıştır. Deneysel çalışmalar, BERT modelinin ve önerilen KDS’ nin İzmir ve Hatay depremleri sırasında paylaşılan mesajları içeren veri kümesine uygulanarak gerçekleştirilmiştir. Karışıklık matrisi temelindeki ölçümler, KDS’ nin elde ettiği %88.14’lük doğruluk ve %88.78’lik f-ölçütü skorları ile afet acil durum tespiti için başarılı ve istikrarlı bir performans ortaya koyduğunu göstermiştir. Önerilen sistem, özellikle duyarlılık metriğinde elde ettiği %96.56’ lık skor ile acil durum vakalarını yakalamada oldukça etkili olduğunu ispatlamıştır. Önceliklendirme sonuçları üzerinden gerçekleştirilen Precision@K analizlerinde KDS’ nin artan veri ölçeğinde BERT modelinin üstünde bir performansa imza attığı gözlenmiştir. Sonuç olarak, önerilen sistem ile sosyal medya verileri üzerinden afet sürecini etkin biçimde değerlendirebilen ve müdahale ekipleri için uygulanabilme potansiyeline sahip bir karar destek sistemi ortaya konmuştur.