Tarih Eğitimi Ana Bilim Dalı Öğrencilerinin Tarihsel Argümanları Değerlendirme Becerileri

Creative Commons License

Tokgöz İ. E., Ata B.

Uluslararası Sosyal Bilgilerde Yeni Yaklaşımlar Dergisi (IJONASS), cilt.10, sa.1, ss.83-113, 2026 (Hakemli Dergi)

Özet

Bu araştırmanın amacı, Tarih Eğitimi Ana Bilim Dalı öğrencilerinin tarihsel argümanları değerlendirme becerilerini incelemektir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseni kullanılmıştır. Çalışma grubunu 2025–2026 eğitim-öğretim yılında tarih eğitimi anabilim dalında öğrenim gören 18 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Araştırma, Tanzimat Fermanı konusu çerçevesinde ele alınmaktadır.  Veriler, Toulmin Modeli’ne dayalı olarak; araştırmacılar tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Görüşme formunda; problem durumunu anlama, tarihsel soru oluşturma, ön bilgi kullanımı, kanıt kullanımı, gerekçelendirme, karşıt argümanları değerlendirme ve yeniden değerlendirme boyutlarına yönelik açık uçlu sorulara yer verilmiştir. Araştırma verileri içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiş ve analiz süreci MAXQDA mantığına uygun biçimde tema, kategori ve kodlar çerçevesinde yürütülmüştür. Araştırma bulgularına göre öğretmen adaylarının büyük bölümünün Tanzimat Fermanı’nı tartışmalı bir tarihsel konu olarak değerlendirdiği belirlenmiştir. Öğretmen adaylarının özellikle Tanzimat’ın Osmanlı modernleşmesinin bir sonucu mu yoksa Avrupa devletlerinin baskısıyla ortaya çıkan diplomatik bir zorunluluk mu olduğu konusunda farklı görüşler geliştirdikleri görülmüştür. Katılımcıların önemli bir kısmı tarihsel argümanlarını desteklemek amacıyla birincil ve ikincil kaynaklardan yararlanmış; Osmanlı arşiv belgeleri, Tanzimat Fermanı metni ve tarihçilerin eserlerini kaynak olarak göstermiştir. Bununla birlikte bazı öğretmen adaylarının kaynak ile kanıt arasındaki ilişkiyi kurmakta ve gerekçelendirme sürecinde mantıksal bağ oluşturmada zorlandıkları belirlenmiştir. Araştırmada öğretmen adaylarının tarihsel düşünme ve argümantasyon becerilerinin farklı düzeylerde geliştiği sonucuna ulaşılmıştır. Özellikle kanıt kullanımı, karşıt argüman geliştirme ve çok boyutlu değerlendirme süreçlerinde öğrenciler arasında belirgin farklılıklar olduğu görülmüştür. Elde edilen bulgular doğrultusunda tarih öğretiminde tartışmalı tarihsel konulara, birincil kaynak kullanımına ve farklı bakış açılarıyla düşünmeyi destekleyen etkinliklere daha fazla yer verilmesinin öğretmen adaylarının tarihsel argümantasyon becerilerinin gelişimine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.