Cumhuriyet’in kuruluşuyla birlikte eğitim alanında çeşitli düzenlemeler hayata geçirilirken, belirlenen hedeflere ulaşabilmek adına uygulanacak yöntemleri ve amaçları belirleyen müfredatlarda da güncellemeler yapılmıştır. Müfredat programlarına dâhil edilerek lise ve dengi okullarda okutulan derslerden biri de “Millî Savunma”dır. Önceleri “Askerlik” adıyla okutulan bu ders, 1954’te yapılan düzenlemeyle “Millî Savunma” dersleri adını almıştır. Özellikle II. Dünya Savaşı sonrası ortaya çıkan uluslararası dengeler ile savunma ve güvenlik konularının Türkiye Cumhuriyeti idaresince ehemmiyetli addedilmesi, eğitim sahasında da millî savunma konusunun beka düzeyinde önemli görülmesine sebep olmuştur. Öyle ki lisedeki tüm sınıflarda okutulan “Millî Savunma” derslerinin müfredat ve içeriği ihtiyaca ve güvenlik doktrinlerine göre zaman zaman güncellenmiştir. Bu dersle; gençlerin, millî savunma ve askerlikle ilgili temel bilgilere sahip olması, aynı zamanda millî hak ve menfaatler konusunda bilinçlendirilerek vatanseverlik duygularının geliştirilmesi amaçlanmıştır. Derslerin dışında kamp, konferans gibi etkinliklerin düzenlenmesi de derse verilen değeri ortaya koymaktadır. Bu makalede liselerde okutulan “Millî Savunma” derslerinin amacı, kapsamı ve müfredat içerikleri, detaylı bir şekilde incelenmiştir. Dersin programa dâhil edilmesi ve geçirdiği müfredat güncellemeleri esas alınarak, inceleme kapsamı 1949-1962 yılları arasındaki dönemle sınırlandırılmıştır. Böylece ortaöğretimde okuyan Türk gençlerine, millî savunma ve askerlik konularında hangi seviyede bilginin kazandırılmaya çalışıldığının ortaya konulması hedeflenmiştir. Bu yönüyle makalenin özgünlüğü, Millî Savunma derslerini yalnızca tarihsel bir gelişim çizgisinde ele almakla kalmayıp, müfredat içeriklerini kapsamlı bir biçimde analiz etmeye ve öğrencilerdeki millî bilinç oluşturmadaki işlevini incelemeye odaklanmasıdır. Çalışmada belgesel tarama ve içerik analizi yöntemlerine başvurulmuştur. Bu doğrultuda tespit edilen bulgular nitel analiz metoduyla karşılaştırmalı olarak ve literatüre katkı sağlayacak şekilde içerik bakımından değerlendirilmiştir. Kaynak olarak ise başta Tebliğler Dergisi’nde yayımlanan genelgeler, yönetmelikler ve ders programları olmak üzere ilgili literatürden yararlanılmıştır.
With the establishment of the Republic, while various regulations were implemented in the field of education, updates were also made in the curricula that determined the methods and objectives to be applied in order to achieve the determined goals. One of the courses included in the curriculum and taught in high schools and equivalent schools is ‘National Defence’. This course, which was previously taught under the name of ‘Military Service’, was renamed ‘National Defence’ with the regulation made in 1954. The international balances that emerged, especially after World War II, and the fact that defence and security issues were considered important by the administration of the Republic of Türkiye caused the issue of national defence to be considered important in the field of education at the level of survival. So much so that the curriculum and content of the ‘National Defence’ courses taught in all grades of high school have been updated from time to time according to the needs and security doctrines. The aim of this course is to provide young people with basic knowledge about national defence and military service, as well as to raise their awareness of national rights and interests and to develop their sense of patriotism. The fact that activities such as camps and conferences are organised in addition to the lessons shows the value attached to the course. This article examines in detail the purpose, scope and curriculum content of the “National Defense” courses taught in high schools. Based on the inclusion of the course in the program and the curriculum updates it underwent, the scope of the study is limited to the period between 1949 and 1962. In this way, it was aimed to reveal the level of knowledge on national defense and military service that was intended to be imparted to Turkish youth studying in secondary education. In this respect, the originality of the article is that it focuses not only on the historical development of National Defense courses, but also on a comprehensive analysis of the curriculum content and its function in raising national consciousness in students. Documentary scanning and content analysis methods were used in the study. The findings identified in this direction were evaluated comparatively with the qualitative analysis method and in terms of content in a way to contribute to the literature. As a source, circulars, regulations and curricula published in the Journal of Communiqués and related literature were used.
