Eğitim Alanında İklim Değişikliği ile İlgili Araştırmaların Bibliyometrik Analizi

Creative Commons License

türksever ö.

Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi, cilt.10, sa.3, ss.1474-1494, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışmanın amacı Web of Science (WoS) veri tabanında eğitim kategorisinde taranan ve iklim değişikliği üzerine yayınlanmış bilimsel araştırmaların bibliyometrik analizini yapmaktır. Çalışma betimsel tarama modeline dayalı olarak yürütülmüştür. Çalışma sürecinde Web of Science veri tabanlarında “iklim değişikliği” (climate change) anahtar kelimesi kullanılarak tarama yapılmıştır. Veri toplama işlemi, Web of Science veri tabanında yazar anahtar kelimeleri alanı esas alınarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya 2005-2025 yılları arasındaki 1038 bilimsel çalışma dâhil edilmiştir. Verilerin analizi VOSviewer yazılımı kullanılarak yapılmıştır. Analiz sonuçları, iklim değişikliği ile ilgili indeks ve kategorilerde yer alan ilk yayının 2005 yılına ait olduğunu göstermektedir. 2005 yılından 2018 yılları arasında yayın sayısında kısmi bir artış gözlenirken, 2019 yılı itibariyle yayın sayısının belirgin bir biçimde artış eğilimine girdiği görülmektedir. 2019-2020 arasındaki küçük çaplı düşüşün ardından 2020 yılından itibaren yayın sayısında genel bir yükseliş dikkati çekmektedir. İklim değişikliği ile ilgili indeks ve kategorilerde yer alan en fazla yayın türünün makale olduğu (%86) makaleleri; bildiriler (%9,92) ve kitap bölümleri (%4,08) takip etmektedir. Ayrıca iklim değişikliği konusunda en üretken yazarların “Tolppanen, S.” (n=10), “Mckenzie, M.” (n=8) ve “Busch, K. C.”(n=8) olduğu görülmüştür. Bulgular, bu yazarların aynı zamanda atıf alan yazarlar arasında da öne çıktığını göstermektedir. Benzer biçimde, iklim değişikliği konusunda yayın sayısı bakımından ilk 10’da yer alan dergilerin, atıf sayısı açısından da ilk sıralarda bulunduğu tespit edilmiştir. Bu bağlamda “Environmental Educatıon Research” ile “Internatıonal Journal of Sustaınabılıty ın Hıgher Educatıon” öne çıkan dergiler arasındadır. Çalışma bulgularına göre yayın sayısı ve atıf oranları yönünden kurumlar arasında bir farklılık ve uyumsuzluk bulunduğunu ortaya koymaktadır. Bunun yanında iklim değişikliği konusunda gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasında bilimsel üretim noktasında bir dengesizlik olduğunu ve gelişmiş ülkelerin gelişmekte olan ülkelerden çok daha fazla bu konuya katkıda bulunduğunu göstermektedir. Çalışma, iklim değişikliği konusunda en fazla kullanılan anahtar kelimelerin “küresel ısınma” (global warming), “sürdürülebilirlik” (sustainability), “eğitim” (education), “iklim değişikliği” (climate change), “yükseköğretim” (higher education) ve “sürdürülebilir kalkınma” (sustainable development) olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak bu çalışma; eğitim alanında iklim değişikliği konusunda yayın yılları, yayın türleri, yayın yapan dergi ve yazarlar, atıf alan dergi ve yazarlar ile en fazla yayın yapan ülkeler gibi farklı boyutlarda genel bir çerçeve sunmaktadır. Bu açıdan değerlendirildiğinde çalışmanın, eğitim alanında iklim değişikliği konulu araştırmaların genel görünümünü ortaya koyarak bu alanda çalışma yapacak araştırmacılar için yol gösterici bir çerçeve sunacağı düşünülmektedir.