Programların Uluslararasılaşmasına İlişkin Araştırmaların Haritalandırılması: Web of Science Tabanlı Bir Bibliyometrik Analiz

Creative Commons License

Kurt Keskin F.

9. Uluslararası Yükseköğretim Çalışmaları Konferansı (IHEC 2026), Eskişehir, Türkiye, 8 - 10 Ekim 2026, ss.169-171, (Özet Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Eskişehir
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.169-171
  • Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
  • Gazi Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Problem Tanımı

Programların uluslararasılaşması, yükseköğretim kurumlarının uluslararası hareketlilik programlarına katılıp katılmadıklarına bakılmaksızın tüm öğrencilere anlamlı uluslararası ve kültürlerarası öğrenme deneyimleri sunma çabaları doğrultusunda giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Bu konuya yönelik akademik ilgi son yıllarda artmış olmakla birlikte, ilgili araştırmalar farklı disiplinlere, coğrafi bağlamlara ve evde uluslararasılaşma, küresel vatandaşlık ve kültürlerarası yeterlik gibi birbiriyle ilişkili kavramlara dağılmış durumdadır. Bu nedenle alanın tarihsel gelişimini, entelektüel yapısını, kavramsal yönelimlerini ve araştırma eğilimlerini bütüncül biçimde ortaya koyan sistematik çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.

 

Araştırma Amacı ve Soruları

Bu araştırmada, Web of Science veri tabanında indekslenen yayınların bibliyometrik yöntemlerle incelenmesi yoluyla programların uluslararasılaşmasına ilişkin araştırmaların gelişiminin, bilimsel etki ve iş birliği örüntülerinin, entelektüel yapısının ve temel araştırma eğilimlerinin haritalandırılması amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda aşağıdaki sorulara yanıt aranmaktadır:

1.      Programların uluslararasılaşmasına ilişkin araştırmalar zaman içinde nasıl gelişmiş ve coğrafi olarak nasıl bir dağılım göstermiştir?

2.      Alanda bilimsel etki bakımından öne çıkan yazarlar, çalışmalar, yayın kaynakları, kurumlar ve ülkeler hangileridir?

3.      Programların uluslararasılaşmasına ilişkin araştırmaların iş birliği ve entelektüel yapısı nasıl şekillenmektedir?

4.      Programların uluslararasılaşması alanında hangi temel konular, araştırma kümeleri ve eğilimler öne çıkmaktadır?

Kavramsal/Teorik Çerçeve

Programların uluslararasılaşması; programların içeriğine, öğretme-öğrenme ve değerlendirme süreçlerine ve destek hizmetlerine uluslararası ve kültürlerarası boyutların bütünleştirilmesini ifade etmektedir (Leask, 2014). Bu yaklaşımın temel ilkesi, uluslararası ve kültürlerarası öğrenme deneyimlerinin yalnızca hareketlilik programlarına veya belirli seçmeli ders ve etkinliklere katılan öğrencilere değil, disiplinleri ve hareketlilik olanakları ne olursa olsun bütün öğrencilere sunulmasıdır (ACE, 2021; Jones, 2017; Jones & Reiffenrath, 2018; Leask, 2015). Bununla birlikte, yükseköğretimde uluslararasılaşma araştırmalarının önemli bir bölümü hareketlilik odaklı bir yaklaşımı benimsemekte (Hudzik, 2015), programların uluslararasılaşmasına ilişkin süreçler ve pedagojik yaklaşımlar ise sınırlı ölçüde incelenmektedir (Leask, 2013; Osakwe, 2017). Bu sınırlılık, uluslararasılaşmanın uygulamada ne anlama geldiği ve programların uluslararasılaşmasının nasıl tasarlanması, uygulanması ve değerlendirilmesi gerektiği konularındaki belirsizliğin sürmesine neden olmaktadır (Green & Whitsed, 2015).

Programların uluslararasılaşması; küresel vatandaşlık, kültürlerarası yeterlik, yabancı dil eğitimi, ders dışı etkinlikler, evde uluslararasılaşma ve kampüsün uluslararasılaşması gibi birbiriyle ilişkili temalarla gelişen çok boyutlu bir araştırma alanıdır. Bu nedenle alanın entelektüel ve kavramsal yapısının, araştırma yönelimlerinin ve görece az incelenmiş konularının bibliyometrik yöntemlerle sistematik olarak haritalandırılması önem taşımaktadır.

 

Yöntem

Araştırma, bibliyometrik analiz yöntemiyle yürütülmektedir. Bibliyometrik analiz, belirli bir araştırma alanındaki bilimsel faaliyetlerin matematiksel ve istatistiksel yöntemler aracılığıyla incelenmesini sağlayan bilimmetrik bir yaklaşım olarak tanımlanmaktadır (Aparicio et al., 2019). Araştırmanın yöntemsel süreci, doküman kaynağının belirlenmesi ve bibliyometrik analizlerin gerçekleştirilmesi olmak üzere iki aşamadan oluşmaktadır (Aparicio et al., 2019).

İlk aşamada veri kaynağı olarak Web of Science veri tabanı kullanılmıştır. Tarama sürecinde “internationalization of the curriculum”, “curriculum internationalization”, “internationalized curriculum” ve “internationalization at home” ifadeleri başta olmak üzere kavramın İngiliz ve Amerikan İngilizcesindeki farklı yazım biçimlerini ve ilişkili kullanımlarını kapsayan kapsamlı bir arama gerçekleştirilmiştir. Tarama sonucunda 1992–2025 yılları arasında yayımlanan 676 kayda ulaşılmıştır. Doküman türüne ilişkin dâhil etme ölçütlerinin uygulanmasının ardından makale, derleme makalesi, kitap bölümü, kitap ve erken erişim yayınlarından oluşan 551 çalışma analiz kapsamına alınmıştır.

İkinci aşamada, analiz kapsamına alınan yayınların yıllara göre dağılımı, coğrafi yoğunlaşması, öne çıkan yazarları, en etkili çalışmaları, başlıca yayın kaynakları ve atıf örüntüleri incelenecektir. Bilim haritalama analizleri aracılığıyla yazarlar ve ülkeler arasındaki iş birliği ilişkileri, ortak atıf ağları ve anahtar kelime eş-oluşum örüntüleri değerlendirilecektir. Ayrıca yayınların başlık, özet ve anahtar kelime verilerinden yararlanılarak alanın temel ve gelişmekte olan temaları ile görece az incelenmiş araştırma konuları belirlenecektir.

 

Sonuçlar ve Tartışma

Araştırmanın bulguları, programların uluslararasılaşması alanında Leask’in hem atıf sayısı hem de toplam bağlantı gücü bakımından en etkili araştırmacı olarak öne çıktığını, Journal of Studies in International Education dergisinin ise yayın ve atıf sayısı açısından alanın başlıca yayın kaynağı olduğunu göstermektedir. Yazarların ortak atıf analizinde Leask, Knight ve de Wit’in birlikte öne çıkması, programların uluslararasılaşmasının ayrı bir araştırma alanı olarak gelişmekle birlikte kavramsal temellerini yükseköğretimde uluslararasılaşmaya ilişkin daha geniş kuramsal tartışmalardan aldığını göstermektedir. Benzer biçimde Jones, Beelen ve Deardorff’un ağdaki güçlü konumları, evde uluslararasılaşma ve kültürlerarası yeterlik gibi kavramların alanın entelektüel yapısındaki önemine işaret etmektedir. Genel olarak bulgular, programların uluslararasılaşmasının yükseköğretimde uluslararasılaşma, evde uluslararasılaşma ve kültürlerarası öğrenme gibi birbirini tamamlayan bilgi alanlarının kesişiminde geliştiğini ortaya koymaktadır. Ayrıca araştırma eğilimlerinin zaman içinde kültürlerarası öğrenme, evde uluslararasılaşma, küresel vatandaşlık, program tasarımı, çevrim içi uluslararası öğrenme (COIL) ve öğrenci deneyimleri gibi daha kapsayıcı ve öğrenme odaklı konulara doğru çeşitlendiği görülmektedir.

Anahtar Kelimeler: yükseköğretimde uluslararasılaşma, programların uluslararasılaşması, bibliyometrik analiz, evde uluslararasılaşma, kültürlerarası yeterlik