Akademik Veri Yönetim Sistemi
KBUD Kongre & LAB Expo 2025, Antalya, Türkiye, 24 - 27 Kasım 2025, ss.63, (Özet Bildiri)
Sürdürülebilir
Beslenme, gıda sistemlerinin, gelecek nesillerin beslenme ihtiyaçlarını
karşılama yeteneğini tehlikeye atmadan, nüfusun sağlıklı kalmasını sağlayacak
yeterli enerji ve temel besinleri sağlama yeteneği olarak tanımlanmaktadır. İnsana,
gezegene ve topluma duyarlı bir şekilde üretilen ve sunulan beslenmedir. Dünya
çapında her gün ürettiğimiz gıdanın yaklaşık %30'u israf edilmekte (FAO 2019), ancak dünyanın büyük bir kısmı hala
yetersiz beslenmektedir. Sürdürülebilir Sağlıklı Beslenmenin amaçları; Şimdiki
ve gelecek nesiller için tüm yaşlardaki tüm bireylerin optimum büyüme ve gelişimini
sağlamak; her türlü yetersiz beslenmenin önlenmesine katkıda bulunmak; diyetle
ilişkili hastalık riskini azaltmak; biyolojik çeşitliliğin ve gezegen
sağlığının korunmasını desteklemek olarak sıralanabilir. Sürdürülebilir
beslenmenin en önemli boyutu, tüm insanlara doğru gıda ve besin maddelerinin
ulaştırılmasıdır. İnsanların
büyük bir kısmının yetersiz beslendiği bölgeleri hedefleyen programlarda,
hastalıkları önlemek için kalori, protein ve temel vitamin ve minerallerin
(örneğin A vitamini, demir) sağlanmasına daha fazla vurgu yapılmaktadır. Dünya
Sağlık Örgütü, Bulaşıcı Olmayan Hastalıklar, yetersiz beslenme ve obezite
riskini azaltmak için hükümetleri ve işletmeleri daha sağlıklı ve daha
besleyici gıda ürünleri üretmeye davet etmektedir. Bu öneriler, bu
hastalıkların riskini azaltmak için diyet değişikliklerini de içermektedir. Tuz
tüketiminde azalma; meyve ve sebzelerin bulunabilirliğinde, satın
alınabilirliğinde ve tüketiminde artış; yiyeceklerdeki doymuş yağların
azaltılması, bunların doymamış yağlarla değiştirilmesi; yiyeceklerdeki ve
alkolsüz içeceklerdeki serbest ve ilave şekerlerin genel içeriğinin
azaltılması; ve kalori alımının sınırlandırılması bu önerilerden bazılarıdır.
Önerilen diyetler; besleyici,
çevre dostu, ekonomik olarak sürdürülebilir ve çeşitli sosyoekonomik duruma sahip
kişiler için erişilebilir olmalıdır. En iyi sürdürülebilir diyet, sağlık
sonuçlarını iyileştiren, gıda üretimi ve tüketiminin çevresel etkisini azaltan,
uygun fiyatlı ve kültürel olarak kabul edilebilir olanıdır. Diyete tam
tahıllar, baklagiller, kuruyemişler ve bol miktarda ve çeşitlilikte taze meyve
ve sebze eklemek, bozulmaya daha az eğilimli tarlada yetiştirilmiş veya
dayanıklı yiyecekler tüketmek, orta miktarda yumurta, süt ürünleri veya süt
alternatifleri yemek, orta miktarda kümes hayvanı ve az miktarda kırmızı et tüketmek,
sürdürülebilir balıkçılıktan elde edilen balık ve su ürünlerini yemek, tuzsuz
tohumlar ve kuruyemişler gibi sağlıklı yağlar ve iyi bir omega 3:6 oranına
sahip bitkisel yağlar sürdürülebilir beslenme açısından gelecekte önerilen
diyetler olarak karşımıza çıkmaktadır. Fark edileceği gibi sürdürülebilir
diyetlerin en önemli özelliği aynı zamanda sağlıklı diyetler de olmalarıdır.
Ancak dünya genelinde bölgesel, kültürel ve çevresel farklılıklar göz önüne
alındığında, Ulusal Besin temelli beslenme kılavuzları (BTBK) oluşturulması,
bunların mevcut beslenme biçimlerini, gıda bulunabilirliğini ve kültürel
tercihleri dikkate almasının yanısıra sürdürülebilirliğe de önem verecek
şekilde hazırlanması daha uygun ve verimli olacaktır.