Adölesan Sporcularda Algılanan Ebeveyn Güdüsel İklimi ve Ahlaki Karar Alma Tutumları Arasındaki İlişkide Değerlerin Aracı Rolü: Tanımlayıcı ve Kesitsel Araştırma
Türkiye Klinikleri Spor Bilimleri Dergisi, cilt.18, sa.2, ss.251-258, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 18 Sayı: 2
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.5336/sportsci.2025-114507
- Dergi Adı: Türkiye Klinikleri Spor Bilimleri Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.251-258
- Gazi Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Amaç: Çalışmanın amacı, ergenlik dönemindeki sporcuların ebe veynlerinden algıladıkları güdüsel iklim ile ahlaki karar alma tutumları ara sındaki ilişkide, değerlerin aracı rolünü incelemek ve bu ilişkide spor türü ve cinsiyetin düzenleyici rolünü araştırmaktır. Gereç ve Yöntemler: Araştır maya, uygun örnekleme yöntemiyle seçilen 223 kız ve 226 erkek olmak üzere toplam 449 adölesan sporcu (yaş ortalaması=14,76±1,80 yıl) katılmıştır. Ka tılımcılara Ebeveyn Güdüsel İklim Envanteri-2, Altyapı Sporlarında Değer Ölçeği-2 ve Altyapı Sporlarında Ahlaki Karar Alma Tutumları Ölçeği uygu lanmıştır. Verilerin analizinde, Hayes’in Process Macro analizi bootstrap yön temi kullanılmıştır. Bulgular: Sonuçlar, algılanan ebeveyn güdüsel iklim ile ahlaki karar alma tutumları arasındaki ilişkide ahlaki değerlerin aracılık rolü üstlendiğini göstermiştir. Cinsiyet, ebeveyn güdüsel iklimi ile adilce kazan mayı koruma arasındaki ilişkiyi ahlaki değerler aracılığıyla düzenlemiştir. Ay rıca, yetkinlik değerleri, ebeveyn güdüsel iklimi ile hem yarışma severliği benimseme ve adilce kazanmayı koruma arasında aracılık etmiştir. Spor türü ve cinsiyet, yetkinlik değerinin aracılık rolünü düzenlemiş olup, bu etkiler alt boyutlara göre farklılık göstermiştir. Statü değerleri, ebeveyn güdüsel iklimi nin endişe ve çabasız başarı alt boyutları ile ahlaki karar alma tutumları ara sındaki ilişkiye aracılık etmiştir. Spor türü, statü değerlerinin, çabasız başarı iklimi ile hileyi benimseme arasındaki aracılığını ve endişe iklimi ile çabasız başarı ikliminin adilce kazanmayı koruma arasındaki ilişkiyi düzenlemiştir. Sonuç: Ergen sporcuların spora ilişkin değerleri, ebeveynlerinden algıladıkları güdüsel iklimden etkilenir ve bu da spora özgü ahlaki karar alma süreçlerinde inançlarını, duygularını ve davranış eğilimlerini şekillendirir. Bu etkiler, spor cuların cinsiyetine ve bireysel veya takım sporlarına katılıp katılmadıklarına bağlı olarak değişir.
Objective: This study examined the mediating role of values in the relationship between moral decision-making attitudes and parental-initi ated motivational climate, and the moderating effects of sport type and gender among adolescent athletes. Material and Methods: Participants included 449 athletes (Mage=14.76±1.80 years; 223 females and 226 males). Measures used were the Attitudes to Moral Decision-Making in Youth Sport Questionnaire, Parent-Initiated Motivational Climate Questionnaire-2, and Youth Sport Val ues Questionnaire-2. A moderated mediation model was tested using the PRO CESS Macro. Results: The results indicated that moral values mediated the relationship between perceived parent-initiated motivational climate and moral decision-making attitudes. Gender moderated the parent-initiated motivational climate and keeping winning in proportion relationship through moral values. Additionally, competence values mediated between parent-initiated motiva tional climate and both acceptance of gamesmanship and keeping winning in proportion. Sport type and gender moderated this mediation role of compe tence values, with effects differing across subscales. Status values mediated the relationship between the worry-conducive and success-without-effort sub scales of the parent-initiated motivational climate and moral decision-making attitudes. Sport type moderated the mediation of status values between the suc cess-without-effort climate and acceptance of cheating, and its links with worry-conducive and success-without-effort climates and keeping winning in proportion. Conclusion: Adolescent athletes’ sport-related values are influ enced by the parent-initiated motivational climate they perceive, which shapes their beliefs, emotions, and behavioral tendencies in sport-specific moral deci sion-making processes. These effects vary depending on the athletes' gender and whether they participate in individual or team sports.