Programların Uluslararasılaşması Sürecinde Akademisyenlerin Desteklenmesi: Mesleki Gelişimden Öğretim Uygulamalarına
9. Uluslararası Yükseköğretim Çalışmaları Konferansı (IHEC 2026), Eskişehir, Türkiye, 8 - 10 Ekim 2026, ss.159-162, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: Eskişehir
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.159-162
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Gazi Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Problem Tanımı
Programların uluslararasılaşması, yükseköğretim kurumlarının
öğrencileri uluslararası ve kültürlerarası boyutları giderek belirginleşen
akademik, mesleki ve toplumsal yaşama hazırlama çabalarının önemli bir bileşeni
haline gelmiştir. Bununla birlikte, uluslararası ve kültürlerarası bakış
açılarının öğretime dâhil edilmesi yalnızca kurumsal stratejiler veya politika
belgeleri yoluyla gerçekleştirilememekte; aynı zamanda akademisyenlerin kendi
varsayımlarını yeniden değerlendirme, öğrenme deneyimlerini yeniden tasarlama
ve edindikleri yeni anlayışları uygulamaya yansıtma konusundaki motivasyonlarına,
yeterliklerine ve sahip oldukları olanaklara bağlı bulunmaktadır. Bu sebeple mesleki
gelişim programları bu süreçte önemli bir rol oynamaktadır. Ancak, bu tür mesleki
gelişim programlarının, öğretim elemanlarının bu sürece katılımını nasıl teşvik
ettiği, programların hangi özelliklerinin değişimi desteklediği ve
öğrenilenlerin öğretim uygulamalarına aktarılmasını hangi koşulların
kolaylaştırdığı ya da sınırlandırdığı konusunda daha kapsamlı bir anlayışa
ihtiyaç duyulmaktadır. Bu doğrultuda araştırmada, çeşitli ülkelerden 11
yükseköğretim kurumunun dahil olduğu U!REKA Avrupa Üniversite İttifakı
bünyesinde akademisyenlerin mesleki gelişimi kapsamında sunulan “Öğretmenler
için Uluslararasılaşma” programı incelenmektedir. U!REKA; eğitim, araştırma,
yenilikçilik ve kurumsal uluslararasılaşma alanlarında uzun vadeli iş birliğini
teşvik eden, Avrupa’daki uygulamalı bilimler üniversitelerinden oluşan
ulusötesi bir ağdır (U!REKA European University, 2026a). Bu iş birliği
bağlamında geliştirilen mesleki gelişim programı, akademisyenlerin
öğretimlerine uluslararası ve kültürlerarası boyutları dâhil etmelerini
desteklemeyi amaçlamaktadır. Program farklı ülke, kurum ve disiplinlerden
akademik ve idari personel ile yöneticileri bir araya getirmekte;
katılımcıların programların uluslararasılaşmasına ilişkin anlayışlarını
geliştirmelerini ve bu anlayışı kendi bağlamlarına uygun öğretim uygulamalarına
dönüştürmelerini destekleyen tematik oturumlar etrafında yapılandırılmaktadır (U!REKA
European University, 2026b).
Araştırmanın Amacı
Bu çalışmanın amacı, bir mesleki gelişim programının; programların
uluslararasılaşması bağlamında akademisyenleri nasıl desteklediğini incelemek
ve akademisyenlerin öğrendiklerini ve değişime yönelik niyetlerini öğretim
uygulamalarına aktarmalarını kolaylaştıran ya da sınırlayan etmenleri
belirlemektir. Bu doğrultuda aşağıdaki araştırma sorularına yanıt aranmaktadır:
1.
Programın yapısı ve içeriğine
yansıyan temel varsayımlar, amaçlar ve tasarım ilkeleri nelerdir?
2.
Program tasarımcıları, eğiticiler ve
öğrenenler programların uluslararasılaşmasını nasıl kavramsallaştırmakta ve
programa ilişkin gerekçe ve motivasyonları nasıl değerlendirmektedir?
3.
Programa katılan akademisyenler,
programın içeriğini, yapısını ve öğretim süreçlerini nasıl deneyimlemekte ve
program sonucunda ne tür kazanım ve değişimler ifade etmektedir?
4.
Program kapsamında edinilen bilgi,
anlayış ve deneyimlerin öğretim uygulamalarına aktarılmasını hangi etmenler ve
mekanizmalar kolaylaştırmakta veya sınırlandırmaktadır?
5.
Programın
geliştirilmesine yönelik değerlendirme ve öneriler nelerdir ve programın farklı
bağlamlarda uygulanabilirliği nasıl değerlendirilmektedir?
Kavramsal/Teorik
Çerçeve
Programların uluslararasılaşması, program içeriği, öğrenme-öğretme
ve değerlendirme süreçleri ile destek hizmetlerine uluslararası ve
kültürlerarası boyutların bütüncül biçimde dâhil edilmesini ifade etmekte ve
tüm öğrencilerin öğrenme deneyimlerini kapsamaktadır (Jones ve Killick, 2007; Leask,
2009, 2012, 2014). Bu sürecin başarıya ulaşması, öğretim elemanlarının
disiplinlerinin kültürel temellerini anlayabilmeleri, çeşitliliği
yönetebilmeleri, kültürel önyargılarının farkında olmaları ve öğretim
yöntemlerini farklı öğrenci gruplarına uyarlayabilmeleriyle yakından
ilişkilidir (Leask, 2009, 2013a). Öğretim elemanlarının programların
uluslararasılaşmasında belirleyici rol oynamaları nedeniyle, kültürlerarası
yeterliklerini, iletişim ve araştırma becerilerini, açık fikirliliklerini ve
uluslararası bakış açılarını geliştirecek mesleki gelişim olanaklarının
sağlanması gerekmektedir (Bond, 2003; Beelen et al., 2013; Hudzik, 2011; Jones,
2017; Osakwe, 2017). Bu doğrultuda öğretim elemanlarının kültürlerarası
yeterlikleri somut öğrenme çıktılarına ve öğretim uygulamalarına
dönüştürmelerinin ve programlarını uluslararası hale getirebilmelerinin
desteklenmesi için sempozyum, atölye ve mesleki gelişim faaliyetleri büyük önem
taşımaktadır (Deardorff ve Jones, 2022).
Yöntem
Araştırmada, çeşitli Avrupa ülkelerinden 11 yükseköğretim
kurumunun dahil olduğu U!REKA Avrupa Üniversite İttifakı bünyesinde sunulan
“Öğretmenler için Uluslararasılaşma” mesleki gelişim programının;
akademisyenlerin programların uluslararasılaşması sürecine katılımını nasıl desteklediğini
incelemek amaçlanmaktadır. Bu sebeple araştırma nitel durum çalışması deseniyle
tasarlanmıştır (Glesne, 2015). Güncel olguların gerçek yaşam bağlamlarında
incelenmesine olanak sağlayan bu desen kapsamında (Yin, 2009), “Öğretmenler için
Uluslararasılaşma” programı tek durum olarak ele alınmıştır. Katılımcılar,
amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt ve kolay ulaşılabilir durum
örneklemesiyle belirlenmiştir (Patton, 2002). Bu doğrultuda ilgili mesleki
gelişim programının tasarımcıları, eğiticileri ve katılımcıları çalışmaya dahil
edilmiştir.
Veriler, doküman incelemesi ve yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla
toplanmaktadır. Bu kapsamda programın İnternet sayfası, oturum planları, sunum
materyalleri gibi ilgili belgelerin incelenmesi planlanmıştır. Ayrıca 5 program
tasarımcısı, 9 eğitici ve 15 katılımcı gönüllü olarak görüşmelere davet edilmiştir.
Araştırmacılar tarafından hazırlanan görüşme soruları, ölçme ve değerlendirme,
program geliştirme ve eğitim yönetimi uzmanlarının görüşleri doğrultusunda
düzenlenmiştir. Haziran ayında görüşmelere başlanmıştır ve görüşmeler devam
etmektedir.
Veriler, betimsel analiz ve içerik analizi yoluyla çözümlenecek;
anlamlı birimler kodlanarak kategoriler ve temalar altında düzenlenecektir.
Program tasarımcılarının, eğiticilerin ve katılımcıların görüşleri
karşılaştırmalı olarak incelenerek program tasarımı, mesleki öğrenme, değişime
yönelik niyetler ve öğrenilenlerin öğretim uygulamalarına yansımaları
arasındaki olası ilişkiler ve mekanizmalar belirlenecektir. Araştırmanın
inandırıcılığı ve tutarlılığı; uzman görüşü, kodlama ve yorumlama süreçlerinin
araştırmacılar tarafından birlikte gözden geçirilmesi, katılımcı doğrulaması,
veri doygunluğu ve araştırma sürecini belgeleyen denetim izi gibi tekniklerle
desteklenecektir.
Bulgular, Sonuç ve
Tartışma
Araştırmanın bulguları, programın temel etkisinin katılımcılara
daha fazla uluslararası etkinlik sunmaktan ziyade, programların
uluslararasılaşmasına ilişkin bakış açılarını dönüştürmek olduğunu
göstermektedir. Katılımcıların uluslararasılaşmayı daha geniş ve bütüncül
biçimde kavramsallaştırmaya başlamaları, farkındalık, yeniden anlamlandırma,
uygulamaya yönelik güven ve niyet gibi çıktıların doğrudan davranış değişikliği
kadar önemli olduğunu ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, mesleki gelişimin
etkili olabilmesi yalnızca teorik bilgi sunulmasına değil, bu bilginin
katılımcıların kendi dersleri, disiplinleri ve öğretim bağlamlarıyla
ilişkilendirilmesine bağlıdır. Özellikle disipline özgü örnekler, somut
araçlar, katılımcıların kendi dersleri üzerinde çalışmaları ve teori ile
uygulama arasında bağ kurulması, öğrenilenlerin uygulamaya aktarılmasını
destekleyen temel unsurlar olarak öne çıkmaktadır. Ancak transfer sürecinin
yalnızca bireysel motivasyonla açıklanamayacağı; zaman, iş yükü, program ve
ekip desteği, kurumsal kaynaklar ve uygulama sırasında sağlanan uzman/akran
desteği gibi çok düzeyli koşullardan etkilendiği görülmektedir. Bu nedenle programların
uluslararasılaşmasına yönelik mesleki gelişim, tek seferlik eğitimlerle sınırlı
kalmamalı; program sonrası izleme, geri bildirim, uzman ve akran desteği ile
desteklenmelidir. Ayrıca benzer programların farklı kurumlara doğrudan
aktarılması yerine disiplin, katılımcı profili, akademik kültür ve kurumsal
yapı dikkate alınarak uyarlanması; kurumların ise bu süreci bireysel
akademisyenlerin çabalarına bırakmayarak kurumsal politika, teşvik, zaman ve
kaynak desteğiyle güçlendirmesi önerilmektedir. Bu doğrultuda, programların
uluslararasılaşmasına yönelik mesleki gelişimin sürdürülebilir etkisinin,
kavramsal dönüşüm ile uygulama desteğinin birlikte ele alındığı ve bireysel,
program ve kurum düzeylerini bütünleştiren bir yaklaşıma bağlı olduğu sonucuna
ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: programların uluslararasılaşması, yükseköğretimde
uluslararasılaşma, mesleki gelişim, akademisyen katılımı, öğretim uygulamaları