Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Soyut Sözcük Açıklamaları Açısından TDK ve ChatGPT’nin Karşılaştırılması

Yarici T., Kardaş D.

Adıyaman Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi, cilt.16, sa.1, ss.1-41, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışmanın amacı, Yunus Emre Enstitüsü tarafından hazırlanan Yedi İklim Türkçe Öğrenim Seti B1 düzeyi ders kitabında bulunan soyut sözcüklerin, Türk Dil Kurumu (TDK) Çevrim İçi Türkçe Sözlüğü ile ChatGPT isimli yapay zekâ destekli araç tarafından açıklanma biçimlerini değerlendirmek ve bu açıklamaların dil öğrenicilerine sunduğu potansiyel katkıları ortaya çıkarmaktır. Araştırma kapsamında, nitel araştırma desenlerinden doküman analizi yöntemi kullanılmış; 58 okuma parçası taranarak 51 soyut sözcük seçilmiştir. Bu sözcüklerin her biri hem TDK hem de ChatGPT’de sorgulanarak tanım ve örnek cümleler bakımından karşılaştırılmıştır. Veriler, betimsel analiz tekniğiyle; anlam derinliği, bağlam sunumu, kültürel yeterlilik, örnek kullanımların varlığı ve öğretici değer başlıkları altında değerlendirilmiştir. Bulgular, TDK’nin kısa, teknik ve yer yer arkaik ifadelerle açıklama sunduğunu; buna karşılık ChatGPT’nin daha kapsamlı, açıklayıcı, kültürel bağlamlara duyarlı ve pedagojik açıdan zengin açıklamalar sağladığını ortaya koymuştur. Sonuç olarak bu çalışma; yapay zekâ destekli araçların, özellikle soyut kavramların öğretiminde etkili bir destek aracı olarak kullanılabileceğini göstermekte ve dil öğretiminde bu teknolojilerin bilinçli entegrasyonunu vurgulamaktadır.
The aim of this study is to evaluate how abstract words found in the B1-level coursebook of the *Yedi İklim Turkish Teaching Set* prepared by the Yunus Emre Institute are explained by the Turkish Language Association’s (TDK) Online Turkish Dictionary and by the AI-supported tool ChatGPT, and to reveal the potential contributions of these explanations to language learners. Within the scope of the research, the document analysis method, one of the qualitative research designs, was employed; 58 reading texts were examined and 51 abstract words were selected. Each of these words was queried in both TDK and ChatGPT and compared in terms of definitions and example sentences. The data were analyzed using descriptive analysis under the categories of depth of meaning, presentation of context, cultural competence, presence of example usages, and pedagogical value. The findings indicate that TDK provides brief, technical, and occasionally archaic explanations, whereas ChatGPT offers more comprehensive, explanatory, culturally sensitive, and pedagogically enriched descriptions. Consequently, this study demonstrates that AI-supported tools can be used as effective supplementary resources, particularly in the teaching of abstract concepts, and emphasizes the conscious integration of such technologies into language education.