Türkçe Ders Kitaplarında Masal Motifleri ve Mitolojik Unsurlar

Creative Commons License

Yüceer D., Açık F.

Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi, cilt.10, sa.2, ss.929-956, 2026 (TRDizin)

Özet

Ana dili eğitimi temel dil becerilerinin geliştirilmesi yanında aynı zamanda bir kültür aktarımı sürecidir. Bu süreci şekillendiren ise kullanılan en yaygın eğitim-öğretim araçları olan ders kitaplarıdır. Bu durum Türkçe ders kitaplarına seçilen metinlerin kültürü en iyi temsil eden örnekler arasından seçilmesini gerekli kılmaktadır. Bu temsil ise ancak motifler ve mitolojik unsurlar bakımından zengin metinlerle sağlanabilir. Bu bağlamda araştırmanın amacı Türkçe ders kitaplarındaki metinlerde yer alan masal motiflerinin ve mitolojik unsurların tespiti ve Türkçe ders kitaplarında kullanılabilecek motif ve mitolojik unsurlar bakımından zengin metin örneklerinin belirlenmesi olarak ifade edilmiştir. Nitel bir yaklaşımla gerçekleştirilen araştırmada doküman incelenmesine başvurulmuştur. Araştırma için başvurulan dokümanları 2023-2024 eğitim ve öğretim yılında 1-8. Sınıf düzeylerinde kullanılan Türkçe ders kitapları ile tez, makale ve kitaplar oluşturmaktadır. Veriler, tümdengelimli nitel içerik analizine başvurularak incelenmiştir. Metinlerdeki motiflerin analizinde Thompson (1975) tarafından geliştirilen kategoriler temel alınmıştır. Kodlamalarda kodlayıcılar arası uyuma dikkat edilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre Türkçe ders kitabında toplam 185 motif ve mitolojik unsur tespit edilmiştir. Bu durum sayısal açıdan zengin bir çeşitliliği ortaya koymakla birlikte kategorilere dağılımındaki düzensizlik dikkat çekicidir. İkinci araştırma amacı dahilinde ise hedef kitlenin özelliklerine uygun motif gruplarını içeren masal ve halk hikayesi örnekleri paylaşılmıştır. Bunların ders kitabı yazarlarına ve ek metinlere ihtiyaç duymaları hâlinde Türkçe öğretmenlerine kaynaklık edeceği düşünülmektedir.
Mother tongue education is not only a process aimed at developing basic language skills but also a means of cultural transmission. This process is primarily shaped by textbooks, which are among the most widely used instructional tools in educational settings. This situation requires that the texts selected for Turkish textbooks be selected among the examples that are the best representatives of Turkish culture. This representation can only be achieved with texts rich in motifs and mythological elements. In this context, the aim of the present research was to determine the motifs and mythological elements in the texts in Turkish textbooks, as well as to determine the examples of texts that are rich in motifs and mythological elements and can be used in Turkish textbooks. The research was carried out with a qualitative approach. The documents used for the research consisted of Turkish textbooks used in grades 1-8 in the 2023-2024 academic year, theses, articles, and books. The data were analyzed through a deductive content analysis. The analysis of the motifs inthe texts was based onthe categories developed by Thompson (1975). Inter-coder agreement was taken into account in the coding. According to the findings, a total of 185 motifs and mythological elements were identified in Turkish textbooks. Although this demonstrates a considerable numerical diversity, the irregularity in their categorical distribution is noteworthy. Within the scope of the second research objective, examples of folktales containing motif groups appropriate to the characteristics of the target audience were also presented. These examples are expected to serve as a resource for textbook authors and Turkish language teachers in need of supplementary texts