Hikâye Edici Metinler ve Kurgusal Durumlar Yoluyla İlkokul Öğrencilerinin Başkalarına Yardım Etme Nedenlerinin Analizi
Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, cilt.24, sa.2, ss.1581-1606, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 24 Sayı: 2
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.37217/tebd.1824707
- Dergi Adı: Türk Eğitim Bilimleri Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.1581-1606
- Gazi Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu çalışmanın amacı ilkokul öğrencilerinin hikâye edici metinler ve kurgusal durumlar aracılığıyla başkalarına yardım etme nedenleri ile ilgili görüşlerini incelemektir. Nitel yaklaşımla gerçekleştirilen çalışmanın verileri Ankara ili Altındağ ilçesinde yer alan bir devlet ilkokulunda öğrenim gören 48 öğrenciden elde edilmiştir. Veriler yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Öğrencilerin başkalarına yardım etme gerekçeleri ve bu gerekçelerin sınıf düzeylerine göre nasıl değiştiği, Bar Tal’ın (1982) geliştirdiği altı motivasyon/gerekçelendirme alanı temelinde betimsel olarak analiz edilmiştir. Sonuçlar, öğrencilerin yaş düzeyleri arttıkça yardım etme gerekçelerinin farklılaştığını göstermektedir. Üçüncü ve dördüncü sınıf öğrencileri yardım etme gerekçelerini daha çok özgeci, sosyal normlar, evrensel ilkeler temelinde yapılandırırken, birinci ve ikinci sınıf öğrencileri yardım etme davranışını otoriteye uyma, sosyal onay ve karşılıklılık ekseninde gerekçelendirmiştir. Öğrencilerin sınıf düzeyi yükseldikçe yardım etme nedenleri dışsal ve karşılıklılık temelli değerlerden içsel, empati odaklı, özgeci değerlere doğru gelişimsel bir çizgide ilerleme göstermiştir.
The aim of this study is to examine the views of primary school students regarding their reasons for helping others through narrative texts and fictional situations. In the study conducted with a qualitative approach, data were collected from 48 students attending a public primary school in the Altındağ district of Ankara. The data were collected through semi-structured interviews. The students’ reasons for helping and how these reasons vary according to grade level were analyzed descriptively based on Bar-Tal’s (1982) six motivation/justification domains. The results show that as students’ age levels increase, their reasons for helping others differ. Third and fourth-grade students structured their reasons for helping mainly on the basis of altruism, social norms, and universal principles, whereas first and second-grade students justified helping behavior in terms of obedience to authority, social approval, and reciprocity. As the grade level increased, the reasons for helping showed a developmental progression from external and reciprocity-based values toward internal, empathy-centered, and altruistic values.