Öğretmen Eğitimi Programlarında Akreditasyon Süreçleri: EPDAD Değerlendiricilerinin Görüş ve Deneyimleri

Akreditasyon, yükseköğretim programlarının önceden belirlenmiş akademik ve alana özgü standartları karşılama düzeylerinin bağımsız bir dış değerlendirme yoluyla belirlenmesini sağlayan kalite güvence sürecidir. Öğretmen yetiştiren bir yükseköğretim kurumu veya programı bağlamında ele alındığında ise akreditasyon, söz konusu programın belirlenen standartlar çerçevesinde yürütülmesine onay verilmesi ve programın yetkilendirilmesi sürecidir. Bu yönüyle akreditasyon, yalnızca belirli standartlara uygunluğun doğrulanmasını değil; aynı zamanda kalite güvencesinin güçlendirilmesini, hesap verebilirliğin artırılmasını ve programlarda sürekli iyileştirmenin desteklenmesini de amaçlamaktadır. Dolayısıyla akreditasyon, yükseköğretim programlarının mevcut durumunun değerlendirilmesinin yanı sıra kaliteye ilişkin uygulamaların sistematik biçimde gözden geçirilmesine ve geliştirilmesine katkı sağlayan bir süreç olarak ele alınmaktadır. Türkiye’de yükseköğretim kurumlarının kurumsal akreditasyon süreçleri Yükseköğretim Kalite Kurulu (YÖKAK) tarafından yürütülürken program akreditasyonu, YÖKAK tarafından yetkilendirilmiş ulusal akreditasyon kuruluşları aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. Bu kapsamda öğretmen eğitimi programlarının akreditasyonu Öğretmenlik Eğitim Programları Değerlendirme ve Akreditasyon Derneği (EPDAD) tarafından yürütülmektedir. EPDAD tarafından yürütülen program akreditasyonu süreçlerinde öğretmen eğitimi programları belirlenen standart ve ölçütler doğrultusunda değerlendirilmekte ve programların kalite güvencesi açısından mevcut durumları incelenmektedir.

Akreditasyon süreçlerine ilişkin alan yazında, sürecin kalite farkındalığının artması, programların geliştirilmesi ve kalite güvencesi uygulamalarının görünür hâle gelmesi gibi katkılarının yanı sıra iş yükü, bürokratik işlemler ve sürecin paydaşlar tarafından benimsenmesine ilişkin çeşitli güçlükler de ortaya konulmuştur. Bu bulgular, akreditasyonun uygulamada hem programların geliştirilmesine katkı sağlayan hem de farklı paydaşlar açısından çeşitli güçlükleri beraberinde getirebilen çok boyutlu bir süreç olduğunu ortaya koymaktadır. Bununla birlikte mevcut araştırmaların büyük ölçüde akredite edilen programlara ve bu programlarda görev yapan öğretim elemanlarının görüşlerine odaklandığı, değerlendirme sürecini yürüten değerlendiricilerin görüş ve deneyimlerini bütüncül biçimde inceleyen çalışmaların ise sınırlı kaldığı görülmektedir. Bununla birlikte değerlendiriciler, akreditasyon sürecinde belirlenen standart ve ölçütlerin yorumlanması, programlara ilişkin kanıtların incelenmesi, değerlendirme kararlarının oluşturulması ve program paydaşlarıyla etkileşim kurulması gibi farklı aşamalarda doğrudan rol almaktadır. Bu nedenle değerlendiricilerin sürece ilişkin görüş ve deneyimlerinin incelenmesinin, program akreditasyonu uygulamalarının daha kapsamlı biçimde anlaşılmasına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Bu noktadan hareketle bu araştırmanın amacı, EPDAD değerlendiricilerinin öğretmen eğitimi programlarında yürütülen akreditasyon süreçlerine ilişkin görüş ve deneyimlerini ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda şu araştırma sorularına yanıt aranmaktadır: 1) EPDAD değerlendiricileri öğretmen eğitimi programlarının akreditasyonuna nasıl anlam yüklemektedir? 2) EPDAD değerlendiricileri program akreditasyonu sürecini nasıl deneyimlemektedir? 3) EPDAD değerlendiricilerinin program akreditasyonu süreçlerinin geliştirilmesine yönelik önerileri nelerdir?

Araştırmada, nitel araştırma desenlerinden temel nitel araştırma deseni tercih edilmiştir. Çalışma grubu, amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yoluyla belirlenmiştir. Bu doğrultuda daha önce EPDAD bünyesinde değerlendirici olarak görev almış öğretim elemanları çalışma grubunu oluşturmaktadır. Veriler, daha fazla değerlendiriciye ulaşmak amacıyla görüş formu aracılığıyla çevrim içi olarak toplanmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi ile çözümlenmiştir.

Araştırma bulguları, akreditasyonun değerlendiriciler tarafından kaliteyi güvence altına alan ve görünür kılan bir süreç olarak anlamlandırıldığını; değerlendiriciliğin ise yalnızca bir değerlendirme görevi olmanın ötesinde, karşılıklı öğrenme ve mesleki gelişimi destekleyen bir deneyim sunduğunu göstermektedir. Bununla birlikte akreditasyonun niteliğinin yalnızca kullanılan standartlara değil, bu standartları yorumlayan değerlendiricilerin yetkinliğine, ekip içi uyum ve iletişime ve ortak bir değerlendirme anlayışının oluşturulmasına da bağlı olduğu görülmektedir. Bulgular ayrıca, kalite geliştirme amacı ile sürecin zamanla formaliteye dönüşme riski arasında belirgin bir gerilime işaret etmektedir. Bu nedenle standartlaşma ile programların bağlamsal özelliklerini dikkate alma arasında bir denge kurulması önem taşımaktadır. Bu bağlamda tutarlılık, tüm programların aynı biçimde değerlendirilmesinden ziyade, ortak ölçütlerin her programın kendi koşulları ve özellikleri gözetilerek benzer bir anlayışla uygulanmasını gerektirmektedir. Akreditasyonun sürdürülebilirliği açısından ise sürecin belirli kişilerin çabalarına ya da yalnızca saha ziyareti dönemine bağlı kalmaması; kalite geliştirme çalışmalarının kurumsallaşarak sürekli bir yapıya dönüşmesi gerekmektedir. Bu doğrultuda EPDAD’ın ölçütleri ve değerlendirme sistemini düzenli olarak gözden geçirmesi, değerlendirici eğitimlerini güçlendirmesi ve ekiplerin oluşumunda deneyim, uyum ve iletişimi dikkate alması önerilmektedir. Programların ise akreditasyon sürecini dönemsel bir hazırlık olarak değil, sürekli kalite geliştirme anlayışının bir parçası olarak ele alması, süreci kurumsal düzeyde sahiplenmesi ve değerlendirmeye açık, şeffaf ve gerçeği yansıtan kanıtlar sunması önemlidir. Gelecek araştırmalarda ise akreditasyon süreçlerinin farklı paydaşların bakış açılarıyla incelenmesi ve akredite olan ve olmayan programların karşılaştırmalı olarak ele alınması alanyazına katkı sağlayabilir.