VOLTAIRE, TÜRKLER VE FERNEY SAATLERİ
Prof. Dr. Mustafa Turan Armağanı, UZMAN NASRULLAH, Editör, Ihlamur Akademi, İstanbul, ss.142-155, 2026
- Yayın Türü: Kitapta Bölüm / Araştırma Kitabı
- Basım Tarihi: 2026
- Yayınevi: Ihlamur Akademi
- Basıldığı Şehir: İstanbul
- Sayfa Sayıları: ss.142-155
- Editörler: UZMAN NASRULLAH, Editör
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Gazi Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Voltaire (1694-1778) adıyla tanınan François-Marie Arouet, Türkçe tarih ders kitaplarında Fransız İhtilâlini hazırlayan ve Atatürk’ün “bilimsellik ve akılcılık” açısından etkilendiği düşünürlerden biri olarak yer edinmiştir.
1798’de Reisülküttap Ahmed Âtıf Efendi’nin lâyihasında, Fransız ihtilalinin nedenlerini açıklarken,
"Volter ve Russo dimekle ma’rûf ve meşhûr olan zındıkların ve anlar misillü dehrîlerin hâşâ sümme hâşâ sebb-i hazerât pâk dâmenân-ı enbiyâ ve kadhü zemm-i mülûk-i kübrâdan cemî-i edyânı ref ve ilgâ…” istediklerini yazmıştır.
Ölmez’e göre bu ifadeler, Ahmed Âtıf Efendi’nin o yıllardaki siyasi pozisyonundan ve dahil olduğu grubun özelliğinden kaynaklanmaktadır . İhtilâlin nedenlerinin sadece bu düşünürlerin görüşleri ile açıklanması ayrıca Fransız toplumunun sosyal ve ekonomik durumuna dikkat çekilmemesi bu pozisyonla ilgili olsa gerektir. 1847’de askerî hastaneyi ziyaret eden İskoçyalı seyyah Charles Macfarlane burada -asistanları Müslüman Türk olan- bir İtalyan başhekimin Voltaire’in romanlarını çevirdiğini yazmıştı. Cevdet Paşa’nın Tarih-i Cevdet’inin 6. cildine Ahmed Âtıf Efendi’nin lâyihasını alması, 1865 yılı ve sonrası Voltaire’e ilişkin Türkçe literatürün artmasıyla ilgili de olabilir. Gerçekten Encümen-i Daniş’in harici üyelerinden Sahak Ebru, Voltaire’in (1731) Historie de Charles XII (İsveç Kralı Demirbaş Şarl) adlı kitabı Osmanlı’nın yakın tarihiyle doğrudan ilgili olduğu için Türkçe’ye çevirdi. Daha sonra Münif Paşa, Edhem Pertev Paşa, Direktör Âli Bey, Ahmet Vefik Paşa, Ahmet Mithat Efendi, Şemseddin Sami, Necip Nadir gibi Osmanlı aydınları, Voltaire’in bazı eserlerini çevirdiler ve hakkında mecmualarda yazılar yazdılar. Beşir Fuad, intiharından bir ay önce 1886’da üstadı kabul ettiği Voltaire’in biyografisini tamamladı.