Zaman serilerinin dilsel özetlenmesi: Avrupa Brent Petrol spot piyasa fiyatı üzerine bir uygulama ve Türkiye perspektifinden yorumlar
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, -, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HAKAN HATİPOĞLU
Danışman: DİYAR AKAY
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sanayinin büyümesi, nüfus artışı, teknolojik gelişmeler ve yaşam standartlarının yükselmesinin bir sonucu olarak dünya enerji tüketimi sürekli bir artış göstermektedir. Bu nedenle; kesintisiz, güvenilir bir şekilde ve uygun fiyatlarda enerji tedarik edebilmek, bir ülke için hayati önem taşımaktadır. Başta yenilenebilir enerji kaynakları olmak üzere, alternatif enerji kaynaklarındaki gelişmelere rağmen dünya enerji tüketiminin büyük kısmı hala fosil yakıtlarla karşılanmaktadır. Birincil enerji kaynaklarının %83'ünü oluşturan fosil yakıtların ana türleri ham petrol, doğal gaz ve kömürdür. Dünya enerji tüketiminin 2013 yılında birincil enerji kaynaklarına göre dağılımında, %33,1 ile petrol birinci sırada bulunmaktadır. Bu oran, Türkiye gibi yıllık petrol tüketiminin büyük kısmını ithal eden ülkelerde, petrol fiyatı zaman serilerinin gelecekteki davranışları ve dalgalanmalarını tahmin etmenin önemini göstermektedir. Ham petrol fiyatını öngörmek amacıyla geliştirilen tahmin edici modellerle karşılaştırıldığında tanımlayıcı (keşfedici) modeller; ham petrol fiyatı üzerinde etkili olan faktörler arasındaki ilişkileri keşfetmek bakımından ayrı bir önem taşımaktadır. Bu tezde; tanımlayıcı bir teknik olan zaman serilerinin dilsel özetlenmesi, Mayıs 1987-Temmuz 2013 tarihleri arasında elde edilen günlük ve aylık bazdaki, varil/dolar birimli Brent Petrol Fiyatı (BPF) verilerini özetlemek için kullanılmıştır. Türkiye gibi petrol ithalatçısı ülkeler için, petrol fiyatı zaman serilerinin gelecekteki davranışları ve dalgalanmalarını tahmin etmeye yardımcı olabilecek dilsel önermeler üretmede kullanılabilecek bir karar destek aracı oluşturulmasını amaçlayan bu tez; BPF zaman serilerinin dilsel özetlenmesi için literatürdeki ilk girişimdir. Yapılan dilsel özetleme çalışması sonucunda BPF trendlerinin ana özellikleri (süre, dinamiklik ve değişkenlik) hakkında oluşturulan dilsel önermeler Türkiye perspektifinden ekonomik olarak yorumlanmış ve Türkiye'nin petrol ithalatında, 1996-2012 yılları arasında yaklaşık 573,88 milyon dolarlık kısıntıya gidebileceğini gösteren bir tedarik stratejisi önerilmiştir.