Piyasada 'karahindiba' (Taraxacum officinale F.H.Wigg.) olarak satılan bazı bitki materyallerinin Avrupa farmakopesi standartları açısından değerlendirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Raziye ŞİMŞEK
Danışman: Hasya Nazlı Gök
Özet:
‘‘Karahindiba’’ olarak bilinen Taraxacum officinale F.H. Wigg bitkisi Asteraceae familyasının bir üyesidir. Özellikle Avrupa, Asya ve Afrika kıtalarında doğal olarak yetişen bitki kuzey yarımkürenin sıcak bölgelerinde geniş yayılış göstermektedir. Bahçeler, yol kenarları, çimler ve çorak arazilerde kolaylıkla yetişebilen bitkinin tarımı da oldukça elverişlidir. Tüm dünyada sindirimi uyarıcı olarak, gastrointestinal sistem ve karaciğer rahatsızlıklarında kullanılan bir bitki olan karahindiba antibakteriyel, antienflamatuvar, antihiperglisemik, diüretik, antioksidan ve hipolipidemik gibi pek çok farmokolojik etkiye sahiptir. Literatürde bu farmakolojik aktiviteleri hakkında birçok çalışma mevcuttur. Bu çalışmada piyasadan temin ettiğimiz karahindiba örneklerinin Avrupa Farmakopesi 10’da belirtilen kriterleri taşıyıp taşımadığı değerlendirilmiştir. Bu örneklerde; makroskobik ve mikroskobik inceleme, kurutmada kayıp, toplam kül miktarı, hidroklorik asitte çözünmeyen kül miktarı ve ekstre edilebilen madde miktarı deneyleri yapılmıştır. Örneklerden elde edilen ekstreler morötesi ışıkta 365 nm’de gözlemlenerek ince tabaka kromatografisi yapılmıştır. Deneylerin sonucuna göre temin edilen karahindiba örneklerinin Avrupa Farmakopesi 10. Bölümde yer alan kriterlerinin tümünü taşımadığı için standartlara uygun drog olmadığı bulunmuştur. Yapılan deney sonuçlarına bakıldığında farmakope kalitesinde, doğru bitkiyi içeren, paketlenmiş drog temininde yaşanılan zorluklar halkın etkili, kaliteli ve güvenli tıbbi bitki kullanımı konusunda oldukça endişe vericidir.
Anahtar Kelimeler : Taraxacum officinale F.H. Wigg, asteraceae, karahindiba, farmakope