Bilişsel hızlandırma etkinliklerinin uygulandığı ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin bilimsel muhakeme becerilerinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, MATEMATİK VE FEN BİLİMLERİ EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZEYNEP IRMAK
Danışman: Demet Çetin
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı fen eğitimi yoluyla bilişsel hızlandırma etkinliklerinin ortaokul 7.sınıf öğrencilerinin bilimsel muhakeme becerilerinin gelişimine etkisini incelemektir. Bu bağlamda araştırma Ankara ili Altındağ ilçesinde bulunan bir devlet okulunda 7. sınıfta öğrenim görmekte olan biri deney (n=26) diğeri kontrol grubu (n=24) olmak üzere iki sınıfla gerçekleştirilmiştir. Deney grubuna bilişsel hızlandırma etkinlikleri uygulanırken kontrol grubuna herhangi bir müdahalede bulunulmamıştır. Araştırma iç içe karma yöntem deseni ile yürütülmüştür. Araştırmanın nicel bölümü deneysel desenlerden statik grup öntest- sontest desen ile, nitel bölümü ise durum çalışması desenlerinden birisi olan bütüncül tek durum deseni ile yürütülmüştür. Araştırmada kullanılan bilimsel muhakeme becerileri testi araştırmacı tarafından geliştirilmiştir. 14 maddeden oluşan bilimsel muhakeme becerileri testinin 3 faktörlü yapı sergilediği bulunmuştur. Bilimsel muhakeme becerileri testi deney ve kontrol grubundaki öğrencilere uygulama öncesinde ve sonrasında öntest ve sontest olarak uygulanmıştır. Deneysel çalışmadan elde edilen verilerin analizi için ilişkisiz örneklemler t-testi ve ilişkili örneklemler t-testi kullanılmıştır. Araştırmanın nitel bölümündeki veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Nitel verilerin değerlendirilmesinde içerik analizi tekniklerinden tümdengelimci analiz tekniği kullanılmıştır. Analizler sonucunda deney ve kontrol grubu öğrencilerinin bilimsel muhakeme becerileri öntest puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak manidar bir fark olmadığı tespit edilmiştir. Deney ve kontrol grubu öğrencilerinin bilimsel muhakeme becerilerinin alt testlerine (korunum/değişkenlerin belirlenmesi ve kontrolü-hipotetik düşünme/korelasyonel-orantısal-olasılıksal) ait öntest puan ortalamaları arasında da manidar bir fark olmadığı görülmüştür. Deney ve kontrol grubu öğrencilerinin bilimsel muhakeme becerileri öntest ve sontest puan ortalamaları karşılaştırıldığında, deney grubunun bilimsel muhakeme becerileri testinden aldıkları puan ortalamasının öntestten sonteste manidar bir şekilde artış gösterdiği, kontrol grubu öğrencilerinin bilimsel muhakeme becerileri testinden aldıkları puan ortalamasında ise öntestten sonteste manidar bir farklılık olmadığı görülmüştür. Deney ve kontrol gruplarının bilimsel muhakeme becerileri testinin alt testlerinden aldıkları puan ortalamaları da karşılaştırılmıştır. Deney grubu öğrencilerinin bilimsel muhakeme becerileri alt testlerinden sadece değişkenlerin belirlenmesi ve kontrolü/hipotetik düşünme becerisi alt testinden aldıkları puan ortalamaları arasında öntestten sonteste sontest lehine manidar bir fark bulunmuştur. Diğer alt testlerde ise öntestten sonteste manidar bir fark bulunmamıştır. Kontrol grubunun bilimsel muhakeme becerilerinin alt testlerinden korunum becerisi puan ortalamaları arasında öntestten sonteste manidar bir fark olduğu, bu farkın ise öntest lehine olduğu görülmüştür. Araştırmada deney ve kontrol grubundaki öğrencilerin bilimsel muhakeme becerileri sontest puan ortalamaları arasında fark olmadığı tespit edilmiştir. Öğrencilerle yapılan görüşmelerde ise öğrencilerin genellikle korunum becerisi, değişkenlerin kontrolü ve orantısal düşünme etkinliklerinde zorlanmadıklarını, olasılıksal düşünme etkinliklerinde zorluk yaşadıklarını ifade ettikleri görülmüştür.