Yetişkin bireylerde yağ ve posaya yönelik yeme davranışı anketinin türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Leyla AYTAŞ
Danışman: Duygu Ağagündüz
Özet:
Bu çalışmada yetişkin bireylerin posa ve yağ yeme davranışını saptamak amacıyla kullanılabilecek kolay uygulanabilir, alternatif bir anket olan Avusturalya’da geliştirilmiş ‘Yetişkin Bireylerde Yağ ve Posaya Yönelik Yeme Davranışı Anketi’nin geçerlik ve güvenirlik çalışmasının yapılması amaçlanmıştır. Araştırma 176 gönüllü bireyin katılımı ile gerçekleştirilmiştir. Bireylerin genel bilgileri, sağlık öyküleri ve yaşam tarzı alışkanlıkları bir anket formu yardımıyla belirlenmiştir. Araştırma kapsamında ele alınan anketin çevirisi yapılmış, uzmanlar tarafından değerlendirilmiş ve dil-kapsam geçerliliği yapılmış, pilot uygulaması gerçekleştirilmiş ve geçerlik-güvenilirliği değerlendirmeye yönelik ilgili istatistiksel analizler gerçekleştirilmiştir. Yağ ve posaya yönelik yeme davranışı anketinin geçerlik ve güvenirlik analizlerinde Lavaan paketi R versiyon 4.3.2 sürümü kullanılarak doğrulayıcı faktör analizleri (DFA) yapılmıştır. Yağ ve Posaya Yönelik Yeme Davranışı Anketinin güvenirlik analizlerinden ‘Eşdeğer (Paralel) Formlar (testler)’ yöntemi için son 3 aylık tüketimi değerlendiren ‘besin tüketim sıklığı formu’ kullanılmıştır. Bu kapsamda ‘Yağ ve Posaya Yönelik Yeme Davranışı Anketi’nin iç tutarlılık kat sayısı Cronbach alfa katsayısı α=0,711(p<0.05) olarak tespit edilmiştir. Düzeltilmiş madde toplam katsayısı 0,2’nin altında olan maddeler için DFA analizlerine başvurulmuş ve bazı maddeler uzman görüşleriyle çıkarılarak anket son halini almış, mükemmel uyum yapısı sağlanmış ve bütün indekslerin Croncbach alfa değeri 0,7’den büyük bulunmuştur. Bazı maddeler çıkarılarak revize edilen anket kullanıldığında bireylerin ortalama posa indeksi skoru 2,4±0,81, yağ indeksi skoru 3,1±0,81ve toplam indeks skoru 2,9±0,65 olarak bulunmuştur. Besin tüketim sıklığı formu ile de bireylerin diyetle günlük ortalama enerji (kkal) alımları 2426,8±857,29 kkal iken, yağ alım miktarı 117,5±46,11g ve posa alım miktarı 31,7±16,53 g olarak belirlenmiştir Anket formu sonucunda hesaplanan yağ indeksi, posa indeksi ve toplam indeksi ile eşdeğer formlar yöntemi sonucu belirlenen diyetle günlük posa alım miktarı ile posa indeksi arasında anlamlı ilişki bulunmamış (p>0.05), ancak posadan zengin besin gruplarının tüketimleriyle anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p<0.05). Ayrıca belirlenen yağ indeksi ve toplam indeks ile diyetle günlük enerji (kkal) ve toplam yağ ile yağ çeşitleri arasında negatif yönlü ilişki tespit edilmiştir (p<0.05). Sonuç olarak bu araştırma kapsamında bazı maddeler çıkarılarak revize edilmiş olan ‘Yağ ve Posaya Yönelik Yeme Davranışı Anketi’nin bireylerin diyet yağı (DY) ve diyet posası (DP)’na yönelik tüketim davranışlarını değerlendirmede geçerli ve güvenilir bir araç olduğu saptanmıştır.
Anahtar Kelimeler : Diyet Yağı, Diyet Posası, Anket, Geçerlik, Güvenirlik