Lisansüstü Öğrencilerin Bilgi Arama Davranışları ve Problem Çözme Becerileri: Zihin Haritaları ve Görüşleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İLKAY TANRIKULU
Danışman: Gülgün Alpan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın amacı, lisansüstü öğrencilerin bilgi arama davranışlarını ve problem çözme becerilerini çizdikleri zihin haritaları ve görüşleri aracılığı ile derinlemesine betimlemektir. Araştırmanın çalışma grubunu Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsündeki 8 farklı anabilim dalındaki 19 farklı bilim dalında öğrenim görmekte olan 15'i doktora 15'i yüksek lisans eğitimi alan lisansüstü öğrenciler oluşturmaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden olgu bilim deseni seçilerek gerçekleştirilmiş olan betimsel çalışmada yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Görüşme formu geliştirilirken alanyazın taraması sonuçlarından yararlanılarak temel soru ve sondalar hazırlanmıştır. Hazırlanan görüşme formu geçerlik ve güvenilirlik bakımından uzman görüşlerine sunulmuş, gelen dönütler doğrultusunda gerekli değişiklikler yapılarak son şeklini almıştır. Daha sonra soruların anlaşılırlığı ve veri toplamadaki yeterliliğinin belirlenmesi amacıyla Gazi Eğitim Bilimleri Enstitüsü'nde öğrenim gören üç öğrenciye uygulanarak bir pilot uygulama yapılmıştır. Ayrıca çalışmanın veri çeşitliliği açısından lisansüstü öğrencilerden "bilgi arama davranışlarını" ve "problem çözme becerisine yönelik davranışlarını" görselleştiren bir zihin haritası oluşturmaları istenmiştir. Toplanan verilerle içerik analizi yapılmıştır. İki araştırmacı tarafından yapılan analizde lisansüstü öğrencilerin çizdikleri zihin haritalarından ve yarı yapılandırılmış görüşme formlarından elde edilen ifadeler kodlanmış, benzer ifadelerin ve temaların tespiti yapılmıştır. Araştırmanın güvenirliğini sağlamak için içerik analizini gerçekleştiren iki değerlendirici arasındaki uyuşuma bakılmıştır. Kodlar karşılaştırılarak 0,89 oranında bir güvenirlik elde edilmiştir. Temalar ve kodlar üzerinde görüş birliği sağlandıktan sonra Maxqda programı kullanılarak bulgular modellenmiştir. Araştırma sonuçlarında hem görüşlere hem de oluşturulan zihin haritalarına göre doktora öğrencilerinin çoğunluğu alanyazın taraması yaparken ilgili çalışmaların kaynakçalarından yararlanmakta, anahtar kelimeyi belirlerken konuyla doğrudan ilgili kelime seçmekte, çalışmalarında makalelerden ve akademik ders kitaplarından, hakemli dergilerden yararlanmaktadır. Yüksek lisans öğrencilerinin çoğunluğu alanyazın taramasında sistemli/planlı ilerlemekte, alanyazını okudukça benzer anahtar kelime keşfetmekte, çalışmalarında makalelerden, hakemli dergilerden ve tanınmış üniversite dergilerinden yararlanmaktadır. Hem doktora hem de yüksek lisans öğrencileri çoğunlukla ilk olarak internet kaynaklarına başvurmakta, veri tabanı arama motoru olarak Google Akademik'i tercih etmekte, kaynak seçerken güvenilirliğe dikkat etmekte, tam metine ulaşamama ve yabancı dile tam hâkim olamama sorunlarıyla karşılaşmakta, problem çözme sürecinde çözüm planı oluşturmakta, bilgiyi aramanın problem çözmeye temel oluşturduğunu düşünmektedir. Araştırma önerilerinden bazıları şöyledir: Lisansüstü öğrencilerin öğretim programlarında bilgi arama ve problem çözme becerilerini ve çevrimiçi bilgi arama stratejilerini geliştirmeye yönelik ders içeriklerine ağırlık verilebilir, bu konuda öğretim üyelerinin rehberliği üzerine çalışmalar yapılabilir. Lisansüstü öğrencilere yönelik üniversite bünyesinde yabancı dil kursları açılabilir veya var olan kurslara katılım için öğrenciler teşvik edilebilir. Kütüphane tarafından sağlanan imkânlar artırılarak çeşitlendirilebilir, güvenilir bilgi kaynaklarının ücretsiz ve tam erişilebilir olması sağlanabilir. Öğrencilerin bilgi arama becerilerinin problem çözmedeki aracılık etkisi üzerine daha kapsamlı çalışmalar yapılabilir. Benzeri bir çalışma kapsamı genişletilerek farklı eğitim kademelerine de uygulanabilir.