Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi, Türkçe Ve Sosyal Bilimler Eğitimi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ALİ ÇOBAN
Danışman: Fatma Açık
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yansıtıcı düşünme, üst düzey düşünme becerileri içerisinde değerlendirilmektedir. Sosyal ve akademik hayatta, bireyin sürekli kullandığı bir düşünme becerisi olmasına rağmen bu konuda yapılan çalışmaların yeterli düzeyde olmaması öneminin fark edilmesi sürecini yavaşlatmaktadır. Oysa çağımız sorgulayan, güçlü ve zayıf yönlerinin farkında olan, deneyimlerini değerlendirip bilgilerini yapılandırabilen, problem çözmeye yönelik düşünüp uygulayabilen başka bir deyişle yansıtıcı düşünen bireylerin başarıya ulaşabildiği bir çağdır. Bu araştırmanın temelinde yansıtıcı düşünme becerisi nasıl kazandırılabilir sorusundan yola çıkılarak üst düzey düşünme becerileri içerisinden yansıtıcı düşünme becerisi bağlamında yerli çocuk romanlarının incelenmesi yatmaktadır. Bu analiz sonucunda elde edilen bulgulardan faydalanılarak Türkçe öğretmenlerinin, derslerde ve ders dışında okuma faaliyeti için öğrencilere tavsiye edebilecekleri yansıtıcı düşünmeyi kazandırmaya ve geliştirmeye yönelik materyaller, örnekleriyle sunularak artırılmak istenmektedir. Araştırmada, 2022 yılında çok satan ve MEB'de görev yapan Türkçe öğretmenlerinin okuma listelerinde yer alan 40 yerli çocuk romanı yansıtıcı düşünmenin alt kategorilerine göre incelenmiştir. Araştırmada, temel nitel araştırma deseni kullanılmıştır. Çalışmadaki kategoriler, araştırmacı tarafından uzman görüşleriyle desteklenerek oluşturulmuştur. Görüş alınan uzmanların tümünün doktora tezlerinde yansıtıcı düşünme hususunda çalışmış olmalarına özellikle dikkat edilmiştir. Aynı zamanda, çocuk edebiyatı metinleri üzerinde çalışan uzmanların görüşlerinden de faydalanılmıştır. Araştırmacı tarafından oluşturulan çözümleme kategorileri, literatür taramasının ardından konuyla ilgili teorik çalışmaların okunması, geliştirilen ölçeklerin incelenmesi, kategori havuzunun oluşturulması ve araştırmanın amacına uygun olarak seçilmeleri sonucu ortaya konmuştur. Çalışmada verilerin analiz edilmesinde tümdengelimci içerik analizi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen bulgulara göre, yansıtıcı düşünmenin alt kategorilerinin en yoğun bulunduğu roman, Rüzgâra Fısıldayan Kadınlar'dır. Bahsi geçen romanda, 343 veriye ulaşılmıştır. Yansıtıcı düşünmenin alt kategorilerini en az sayıda barındıran roman ise Yankılı Kayalar olmuştur. Yankılı Kayalar'da sadece 53 bulgu tespit edilmiştir. Yansıtıcı düşünmenin alt kategorileri bağlamında çalışmanın sonuçlarına bakıldığında ise sorgulama kategorisine toplamda 1626 defa rastlanıldığı görülmektedir. Sorgulama, net bir şekilde diğer tüm kategorilerin önünde yer almaktadır. Araştırmada incelenen 40 romanda, planlı hareket kategorisi ile 1041 defa karşılaşılmıştır. Çalışmada en az rastlanan kategori ise günlük tutma olmuştur. Günlük tutmaya dair 6 romanda toplamda 7 bulgu tespit edilmiştir. Sonuçlar, Türk çocuk romanlarının yansıtıcı düşünme becerisini kazandırma bağlamında kullanılabileceğine ilişkin veriler sunmaktadır.