Vitamin D eksikliği olan inflamatuar barsak hastalığı hastalarında vitamin D replasmanı kronik hastalık anemisini düzeltebilir mi?
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: YUNUS EMRE BÖRÜ
Danışman: MURAT KEKİLLİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: İnflamatuar bağırsak hastalıkları aktivasyon ve remisyonlarla seyreden kronik inflamatuar hastalıklardır. İBH'de kronik inflamasyon, intestinal mukozadan kanama ve malabsorbsiyona bağlı demir ve vitamin eksiklikleri görülebilir. Hepsidin karaciğerde sentezlenen ve demir metabolizmasını düzenleyen bir proteindir. Hepsidin düzeyi D vitamini eksikliği ve kronik inflamasyon gibi birçok faktörden etkilenir. Yapılan çalışmalarda hepsidinin inflamasyonda arttığı ve D vitamininin immünmodülasyon etkisi ile hepsidin düzeyinin azaldığı gösterilmiştir. Hepsidin düzeyinin azalmasının anemi ve demir parametreleri üzerine etkisi ise farklı popülasyonlarda farklı şekilde olmuştur. Biz bu çalışmamızda demir eksikliği ve D vitamini eksikliği aynı anda gözüken erişkin İBH hastalarında D vitaminin tedavisinin demir parametreleri üzerine olan etkisini araştırmayı amaçladık. Gerekçe ve Yöntem: : Çalışmamız Gazi Üniversitesi Gastroenteroloji Bilim Dalı İBH polikliniğinde Ekim 2022-Mayıs 2023 tarihleri arasında yürütülmüştür. Çalışmaya remisyonda olup D vitamini ve demir eksikliği olan remisyondaki erişkin İBH hastaları dahil edilmiştir. İBH hastalarında demir parametrelerinin değişimi prospektif olarak değerlendirilmiştir. Çalışmaya dahil edilen hastalara standart D vitamini eksikliğine yönelik tedavi verilmiştir. D vitamini tedavisi başlangıcı 0. Ay kabul edilmiş olup, hastaların 0. ve 3. aydaki D vitamini, hemoglobin, ferritin, demir ve TS değerlerine bakılmış ve bu parametrelerdeki değişim değerlendirilmiştir. Bulgular: Çalışmaya 43 hasta davet edildi. 11 hasta IV demir ihtiyacı, ES ihtiyacı, hastalığın relapsı ve takibe gelmemeleri sebebiyle çalışmadan çıkarıldı. Kalan 32 hastanın 14'ü CH 18'i ÜK hastasıydı. 21 hasta biyolojik ajan kullanmaktayken 11 hasta biyolojik ajan kullanmamaktaydı. Toplam hastaların 19'u, CH hastalarının 8'i ÜK hastalarının 11'i erkekti. Bütün gruplarda erkek hasta sayısı çoğunluktaydı. Tüm İBH hastaların demir parametrelerinde, 3 aylık D vitamini tedavisi sonrası, anlamlı düzelme vardı (ferritin için p:0,010; demir için P.0,013; TS için p:<0,001). Tüm İBH hastaları cinsiyetlerine göre ayrıldıklarında hem erkek hem kadınlarda TS değeri anlamlı olarak artmıştı (sırasıyla erkekler ve kadınlar için p:0,006; p:0,015), ferritin ise sadece erkeklerde anlamlı olarak artmıştı (p:0,040). Crohn hastası erkeklerde demir ve TS değeri anlamlı olarak artmışken (sırasıyla p:0,028; p:0,027), kadınlardaki artış anlamsızdı (sırasıyla p:0,612; p:0,398). Erkek ÜK hastalarında ise sadece ferritin artışı anlamlı bulundu (p:0,008). Hastalar biyolojik alan ve almayan olarak değerlendirildiğinde biyolojik ajan alan gruptaki tüm demir parametrelerinin düzelmesi anlamlıydı (ferritin için p:0,005; demir için p:0,006; TS için p:0,001). Biyolojik ajan almayanlarda ise demir ve TS median değeri artmasına rağmen artış istatistiksel olarak anlamlı değildi (demir için D vitamini öncesi 49,0; sonrası 65,0; p:0,824; TS için D vitamini öncesi 13,0; sonrası 19,0; p:0,123). CH hastalarında ferritin (p:0,035) ve TS'de (p:0,045) anlamlı düzelme vardı. ÜK hastalarında ise TS anlamlı olarak artmıştı (p:0,002). Biyolojik ajan alan CH hastalarında demir (p:0,047) ve transferrin satürasyonu (p:0,032) istatistiksel olarak anlamlı şekilde artmıştı. Biyolojik ajan almayan CH hastalarında ise demir ve TS değerinde anlamlı değişim görülmedi (demir için p:0,785; TS için p:0,785). Biyolojik ajan alan ÜK hastalarında bütün demir parametreleri anlamlı olarak düzelmişti (ferritin için p:0,044; demir için p:0,044; TS için 0,014). Biyolojik ajan almayan ÜK hastalarında sadece transferrin satürasyonu değeri istatistiksel olarak anlamlı şekilde artmıştı (p:0,046). Sonuç: İBH hastalarında vitamin eksiklikleri ve demir eksikliği sıklıkla bir arada bulunmaktadır. Gereksiz demir kullanımına bağlı vücutta demir birikimi iatrojenik hemokramatozise sebep olurken, intestinal mikrobiatada patojen bakterileri arttırmaktadır. Artışı görülen bu patojen bakteriler, İBH hastalarının mikrobiatasında sağlıklı popülasyona göre daha fazla bulunmaktadır ve bu durum İBH'de alevlenme riskini arttırabilir. Çalışmamızda D vitamininin düzeltilmesi sonucu çoğu hastada demir parametrelerinin düzeldiğini gösterdik. Bu düzelmenin anemik popülasyonda anemiyi de düzeltebileceğini düşünüyoruz. Demir tedavisinin olası komplikasyonlarının önüne geçmek için D vitamini ve demir eksikliğinin beraber olduğu hastalara demir vermeden önce D vitamini eksikliğinin tedavi edilmesi ve tedaviden sonra hastaların demir parametrelerinin tekrar değerlendirilmesi gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: İnflamatuar Bağırsak Hastalığı, Kronik Hastalık Anemisi, D vitamini eksikliği, Demir parametreleri.