Bazı Citrus L. türlerinin meme tümörü üzerindeki In Vitro ve In Vivo etkilerinin değerlendirilmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Ömer Faruk YAKINCI

Danışman: İpek Süntar

Özet:

Kanser dünyadaki ölüm sebepleri arasında ilk sıralarda yer almaktadır ve meme kanseri en yaygın görülen üç kanser türünden biridir. Bu maligniteye karşı yeni tedavi yaklaşımlarının geliştirilmesine yönelik çalışmalar devam etmekte ve antikarsinojenik etkili fitokimyasallar üzerinde yapılan araştırmalar, yeni biyoaktif bileşiklerin bulunması ve klinikte uygulanma potansiyellerinin ortaya konulması yönünden büyük önem taşımaktadır. Yapılan çalışmalarda, Citrus türlerinin meyvelerinin, in vitro ve in vivo antitümör etkilere sahip olduğu bildirilen limonoitler, flavonoitler ve kumarinler gibi çeşitli sekonder metabolitler içerdiği tespit edilmiştir. Çalışmamızda, farklı molekül iskeletlerine sahip potansiyel sitotoksik etkili bileşikleri bir arada bulundurması nedeniyle Citrus aurantium L. (turunç), Citrus maxima (Brum.) Merr. (şadok), Citrus medica L. (ağaç kavunu) ve Citrus paradisi Macfad. (greyfurt) bitkilerinin meyve kabuklarının meme tümörü üzerinde tedavi edici etki gösterebileceği öngörülmüş ve bu doğrultuda, anılan meyvelerin kabuklarından hazırlanan ekstrelerin ve ekstrelerden, in vitro (MCF-7 hücre hattı) sitotoksik aktivite-yönlendirmeli fraksiyonlama çalışmaları doğrultusunda elde edilen fraksiyonların ve sekonder metabolitlerin in vivo N-metil-N-nitrozoüre (NMU)-nedenli meme tümörü modeli üzerindeki etkilerinin araştırılması amaçlanmıştır. Aktivite-yönlendirmeli olarak yapılan fraksiyonlama ve izolasyon çalışmaları doğrultusunda en aktif bulunan C. aurantium meyve kabuklarının etil asetatlı ekstresinden Sephadex LH-20 ve silika jel açık kolon kromatografisi yöntemleriyle fraksiyon ve alt fraksiyonlar elde edilmiş; bunlardan en etkili bulunan SP FR.A+B ve CASK-3 üzerinde izolasyon çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Aktif alt fraksiyondan CAS 5 (izomeranzin), CAS 10 (3-metoksi nobiletin), CAS 11 (nobiletin) ve CAS 12 (tangeretin) bileşikleri izole edilmiştir. Tek doz NMU enjeksiyonu sonrasında meme tümörü oluşturulan Sprague-Dawley cinsi dişi sıçanlara in vitro deneylerde en etkili bulunan numuneler oral gavajla 8 hafta boyunca uygulanmış, deney sonunda alınan doku ve kan örneklerinde biyokimyasal, histopatolojik, immunohistokimyasal çalışmalar ile gen analizleri gerçekleştirilmiştir. Elde edilen in vivo bulgular, en etkili tedavinin nobiletin uygulaması ile sağlandığını göstermiştir. İzole edilen bileşikler üzerinde antikanser aktiviteye yönelik olarak yapılan in silico analizler, in vitro ve in vivo deneylerden elde edilen sonuçlar için destekleyici veri sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler : Citrus, meme tümörü, kanser, in vitro, in vivo, NMU, MCF-7, sitotoksisite