Sağlıklı gönüllülerde point shear wave ve 2D shear wave elastografi ile dalak sertliğinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEDA NUR TOSUN
Danışman: MAHİ NUR CERİT
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Shear wave elastografi (SWE), dokuda oluşturulan shear dalgalarının yayılım hızını ölçerek doku sertliğini kantitatif olarak değerlendiren non-invaziv bir ultrasonografi tekniğidir. Point SWE (pSWE) ve two-dimensional SWE (2D-SWE) yöntemleri ise günümüzde doku sertliğinin değerlendirilmesinde kullanılan en yeni elastografi teknikleri olup başta karaciğer olmak üzere birçok organda yaygın olarak kullanılmaktadır. Dalak vücuttaki en büyük lenfoid organdır ve splenik ven aracılığıyla doğrudan portal ven ile bağlantılıdır. Dalak sertliğinin portal ven basıncını karaciğer sertliğine daha iyi yansıtabileceği düşünülmektedir; dolayısıyla dalak elastografi incelemeleri özellikle kronik karaciğer hastalıklarında çalışmaların odak alanı haline gelmiştir. Ancak sağlıklı bireylerde normal dalak sertliği değerlerinin incelendiği çalışmalar oldukça sınırlıdır. Bununla birlikte SWE ölçümleri hem cihazlar arasında hem de kullanılan tekniklere göre belirgin farklılıklar göstermektedir. Bu nedenle dalak sertliği için cihaz ve yöntem spesifik referans değerlerin belirlenmesi klinik uygulamalar açısından önem taşımaktadır. Gereç ve Yöntem: Bu prospektif çalışmada Aralık 2024–Mart 2025 tarihleri arasında 121 sağlıklı gönüllü (62 kadın, 59 erkek; ortalama yaş 34,1±9,5 yıl) değerlendirilmiştir. Ölçümler iki radyolog tarafından aynı ultrasonografi sistemi (RS85 Prestige, Samsung Medison Co. Ltd.) ve aynı problar kullanılarak gerçekleştirilmiştir. İncelemeler en az 3 saat açlık sonrası, supin pozisyonda ve interkostal yaklaşımla gerçekleştirilmiş; derin inspirasyon ve ekspirasyondan kaçınılmıştır. Ölçüm geçerliliği için EFSUMB ve WFUMB kılavuzlarında karaciğer elastografisi için belirlenmiş kriterler dikkate alınmış olup hem pSWE ve hem de 2D-SWE yöntemleri ile 10 geçerli ölçüm 81 gerçekleştirilmiştir. Referans değerler, ölçüm varyasyonunu azaltmak amacıyla daha deneyimli olan Gözlemci 1'in birinci ve ikinci ölçümlerinin ortalaması kullanılarak oluşturulmuştur. Bulgular: Başarılı ölçümler esas alınarak dalak pSWE referans değeri 17,30±3,01 kPa (n=62), 2D-SWE referans değeri 13,14±1,43 kPa olarak belirlenmiştir. Ölçümlerde genel olarak gözlemciler içi ve gözlemciler arası orta- iyi düzeyde uyum saptanmıştır. PSWE ölçümlerinde ICC değerlerinin daha yüksek, 2D-SWE ölçümlerinde ise IQR/M oranlarının daha düşük olduğu görülmüştür. Gözlemci 1'in pSWE ölçüm başarısı oranı, gözlemci 2'ye oranla anlamlı olarak yüksek bulunmuştur. Erkek cinsiyet 2D-SWE ölçümlerinde daha yüksek dalak sertliği ile ilişkili bulunmuş ve çoklu regresyon analizinde her iki yöntem için de bağımsız belirleyici olarak saptanmıştır. Yaş, vücut kitle indeksi ve dalak–cilt mesafesi ile dalak sertliği arasında anlamlı ilişki gösterilememiştir. Portal ven çapı ve karaciğer elastografi değerleri ile zayıf korelasyonlar izlenmiş ancak çoklu karşılaştırma düzeltmesi sonrası anlamlılık korunmamıştır. Sonuç: Dalak pSWE ve 2D-SWE yöntemleri ile kullanılan ultrasonografi sistemine bağlı farklı sonuçlar elde edilebilse bile her iki yöntemde de gözlemciler arası ve gözlemciler içi uyumun orta-iyi düzeyde olması bu yöntemlerin güvenilir ve tekrarlanabilir olduğunu göstermektedir. Çalışmamızda pSWE ölçümlerinde ICC değerlerinin daha yüksek, 2D-SWE ölçümlerinde ise IQR/M oranlarının daha düşük bulunması iki yöntemin güvenilirliği değerlendiren farklı parametrelerde farklı performans sergileyebileceğini ortaya koymaktadır. Bununla birlikte pSWE 82 ölçümlerinde operatör deneyiminin teknik başarı ve ölçüm sonuçları üzerinde etkili olabileceği göz ardı edilmemelidir. Sağlıklı gönüllülerde normal dalak sertliği değerlerinin cihaz ve yöntem bazlı belirlenmesi klinik uygulamalarda standardizasyon ve hastalıkların tanı-takip süreçleri açısından önemlidir. Anahtar kelimeler: Dalak, dalak sertliği, shear wave elastografi (SWE), pSWE, 2D-SWE, sağlıklı gönüllüler