Yabancı dil öğretmen adaylarının yabancı dil öğretimi sorumluluk algıları
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BİLGE AKINCI
Danışman: Şaban Çetin
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı, yabancı dil öğretmen adaylarının yabancı dil öğretimi sorumluluk algılarının belirlenmesidir. Bu amaç kapsamında yabancı dil öğretmen adaylarının sorumluluk algılarının cinsiyetleri, mezun oldukları lise türü, öğrenime devam etmekte oldukları bölüm, sınıf düzeyi, ağırlıklı genel not ortalamaları, yabancı dil seviyeleri ve öğretmenlik mesleğini seçme sebeplerine göre farklılaşma durumları incelenmiştir. Bunun yanında, yabancı dil öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarının ve dil öğretme öz yeterlik inançlarının, yabancı dil öğretimi sorumluluk algısının yordayıcısı olup olmama durumu araştırılmıştır. Araştırmanın çalışma evrenini Ankara'da bulunan devlet üniversitelerinin Yabancı Diller Eğitimi Bölümlerinde (İngilizce, Almanca, Fransızca ve Arapça) 3. ve 4. sınıf düzeyinde öğrenimlerine devam eden öğretmen adayları oluşturmaktadır. Araştırmada nicel araştırma desenlerinden tekil ve ilişkisel tarama yöntemleri kullanılmıştır. Araştırmanın veri toplama araçlarını Yabancı Dil Öğretimi Sorumluluk Algısı Ölçeği (Akıncı ve Çetin, 2025), Öğretmenlik Mesleğine Yönelik Tutum Ölçeği (Çetin, 2003) ve Dil Öğretme Öz Yeterlik Ölçeği (Deregözü, 2020) oluşturmaktadır. Araştırmanın veri toplama araçlarını oluşturan üç ölçek 2023–2024 eğitim öğretim yılı bahar dönemi ve 2024–2025 eğitim öğretim yılı güz döneminde Gazi Üniversitesi ve Hacettepe Üniversitesinde 738 öğretmen adayına uygulanmıştır. Elde edilen bulgulara göre yabancı dil öğretmen adaylarının genel olarak yüksek düzeyde yabancı dil sorumluluk algısına sahip oldukları belirlenmiştir. Kadın öğretmen adaylarının erkeklere kıyasla daha yüksek düzeyde sorumluluk algısına sahip olduğu tespit edilmiştir. Bunun yanında, öğretmenlik mesleğini idealindeki meslek olduğu için tercih eden öğretmen adaylarının sorumluluk algılarının diğer nedenlerle bu mesleği seçenlere göre daha yüksek sorumluluk algısına sahip oldukları görülmüştür. Ayrıca, akademik başarı düzeyi daha yüksek olan yabancı dil öğretmen adaylarının daha yüksek sorumluluk algısına sahip oldukları belirlenmiştir. Diğer taraftan, mezun olunan lise türü, bölüm, sınıf düzeyi, ağırlıklı genel not ortalaması ve yabancı dil seviyesi değişkenlerinin yabancı dil öğretimi sorumluluk algısı üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkisinin bulunmadığı tespit edilmiştir. Yapılan regresyon analizi sonucunda, öğretmenlik mesleğine yönelik tutumun, yabancı dil öğretimi sorumluluk algısının anlamlı ve güçlü bir yordayıcısı olduğu; buna karşın, dil öğretme öz yeterlik inancının sorumluluk algısı üzerinde anlamlı bir yordayıcı etkisinin bulunmadığı ortaya konmuştur. Araştırma, yabancı dil öğretmen adaylarıyla gerçekleştirilmiş olup yabancı dil öğretmenleriyle uygulanabilir. Ayrıca, araştırma nicel desenle uygulanmış olup, benzer bir araştırma nitel veya karma desenle yürütülebilir. Araştırma kapsamında ulaşılan sonuçlar doğrultusunda, yabancı dil öğretmen adaylarının sahip olduğu yüksek düzeydeki sorumluluk algısının mesleki yaşama aktarılabilmesi için adaylara hizmet öncesi eğitimde meslek etiği, öz düzenleme, profesyonel bilinç gibi konularda farkındalık kazandırılmasına yönelik içeriklerin derslere eklenmesi ve öğretmen adaylarının olumsuz öğretim koşullarında da etkin rol almalarını sağlamak amacıyla senaryo temelli eğitimler ve vaka analizleri gibi yöntemler uygulanması önerilmektedir.