Biyoloji Öğretmenlerinin Yapay Zekâ Farkındalıklarının ve Öz Yeterliliklerinin Bazı Değişkenler Açısından İncelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Esra Demirel Subaşı
Danışman: Nurcan Uzel
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Küresel olarak yapay zekânın hızla yayılmasıyla birlikte pek çok alanda yapay zekâ kullanılmaya başlanmıştır. İnsana gerek duyulan alanlarda ve rollerde yapay zekânın geliştirilmesiyle birlikte değişiklikler meydana gelmektedir. Avcılık ve toplayıcılık ile yaşamda kalmaya çalışan insan günümüzde hayatta kalabilmek için yapay zekâya sahip makinelerle uyum içinde çalışabilmeli, yapay zekâ sistemlerini kullanabilmeli ve geliştirebilme becerisine sahip olmalıdır. Biyoloji öğretmeni için yapay zekâ, eğitim sürecini zenginleştirme imkânı sunmaktadır. Biyoloji öğretmenlerinin yapay zekâ uygulamaları konusundaki bilgi ve becerilerinin gözden geçirilmesi, öğretmenlerin bu teknolojiye karşı farkındalıkları ve sınıflarında bu teknolojiyi nasıl kullandıkları açısından önem taşımaktadır. Aynı zamanda bu teknolojilerin bireysel düzeyde benimsenmesine yönelik biyoloji öğretmenlerinin yapay zekâ öz yeterliliklerinin ölçülmesi önem kazanmaktadır. Bu çalışma, biyoloji öğretmenlerinin yapay zekâ konusundaki farkındalıklarının ve öz yeterliliklerinin anlaşılmasına, demografik özellikleri ile aralarındaki ilişkiyi incelemeye ve bu alanda yapılacak sonraki çalışmalara yön vermeye yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden tarama modeli kullanılmıştır. Araştırma, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Ankara'da lise düzeyinde devlet kurumlarında görevli 333 biyoloji öğretmeni ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak kişisel bilgiler formu, Ferikoğlu ve Akgün (2022) tarafından hazırlanan Öğretmenler İçin Yapay Zekâ Farkındalık Düzeyi Ölçeği ile Uyan ve Gültekin (2024) tarafından Türkçe'ye uyarlanan Yapay Zekâ Öz Yeterlilik Ölçeği kullanılmıştır. Araştırma verilerinin analizi normallik testi, cinsiyet ve mezun olunan fakülte türü değişkeni için bağımsız örneklem t-testi ve meslek yılı ile görev yapılan okul türü değişkeni için tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ile yapılmıştır. Araştırma sonucunda biyoloji öğretmenlerinin yapay zekâ farkındalık ve öz yeterlilik ortalama puanlarının ölçek puan ortalaması üzerinde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Yapay zekâ farkındalık düzeylerinin cinsiyet ve mezuniyet türüne göre anlamlı fark göstermediği; ancak meslek yılı ve görev yapılan okul türüne göre anlamlı fark gösterdiği tespit edilmiştir. Meslekte uzun yıllar geçiren biyoloji öğretmenlerinin yapay zekâ farkındalık düzeylerinin arttığı sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca Anadolu lisesinde görev yapan biyoloji öğretmenlerinin de diğer okul türünde görev yapan biyoloji öğretmenlerine göre yapay zekâ farkındalık düzeylerinin arttığı anlaşılmıştır. Yapay zekâ öz yeterliliklerinin ise cinsiyete, mezuniyet türüne, görev yapılan okul türüne ve meslek yılına göre anlamlı fark göstermediği ancak meslek yılında asiste etme alt boyutunda, mezun olunan fakülte türünde ve cinsiyet değişkeninde teknolojik yetkinlikler alt boyutunda anlamlı fark gösterdiği tespit edilmiştir. Öğretmenlerin yapay zekâ farkındalıklarını ve öz yeterliliklerini artırmak için deneyimler paylaşılabilir, eğitim politikaları güncellenebilir, yapay zekâ kılavuzu hazırlanabilir ve yönetici katılımı sağlanabilir.