Üstün yetenekli öğrencilerin tanılanmasında aday gösterme aşamasına yönelik bir ölçek geliştirme çalışması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE ÖZDEMİR KILIÇ
Danışman: Mahmut Çitil
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı, üstün yetenekli öğrencilerin tanıma sürecinin ilk aşaması olan aday gösterme sürecinde sınıf öğretmenlerinin öğrencileri daha etkili ve objektif bir şekilde değerlendirmelerini sağlayacak geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirmektir. Bu kapsamda "Potansiyel Yetenek Belirleme Aracı (POYBA)" adlı ölçek geliştirilmiş; geçerlik, güvenirlik, ölçme değişmezliği, benzeşik geçerlik ve yapısal ilişki düzeyleri kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. POYBA; genel zihinsel, akademik-bilişsel, sosyal-liderlik, duyuşsal-duygusal-kişilik, yaratıcılık ve sanatsal olmak üzere altı alt ölçekten oluşmaktadır. Araştırma, 6-11 yaş arası öğrencilerden elde edilen verilerle betimsel tarama modeli çerçevesinde gerçekleştirilmiştir. Ölçek geliştirme sürecinde yapılan açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri sonucunda, her bir alt ölçeğin tek faktörlü yapıda olduğu ve mükemmel uyum indekslerine sahip olduğu belirlenmiştir. Çok gruplu doğrulayıcı faktör analizi ile yürütülen ölçme değişmezliği testleri, POYBA'nın sınıf düzeyine göre şekilsel, metrik, skalar ve katı düzeyde değişmezlik sağladığını; bazı alt ölçeklerde ise karı değişmezlik sağlanamadığı için kısmi katı değişmezliğe bakılarak sağlandığı göstermiştir. Alt ölçekler arası korelasyon analizleri, zihinsel ve akademik yeterliklerin yaratıcılık ve liderlik gibi çoklu yetenek kümeleriyle yüksek düzeyde ilişkili olduğunu ortaya koymuştur. Benzeşik geçerlik analizi, üstün yetenekli bireylerin tanılanmasında yaygın olarak kullanılan TONI-3 testi uygulanarak öğrencilerden elde edilen skorlar ile POYBA'nın alt ölçeklerinden elde edilen puanlar arasındaki ilişkiye bakılarak test edilmiştir. Özellikle 9-10 yaş grubunda, POYBA alt ölçekleri ile TONI-3 arasında pozitif yönde anlamlı korelasyon saptanmıştır. ROC eğrisi analizleri, POYBA'nın özellikle zihinsel, akademik-bilişsel ve yaratıcılık alt ölçeklerinde ayırt edicilik gücünün yüksek olduğunu ortaya koymuştur. Sonuç olarak, POYBA'nın üstün yetenekli öğrencilerin aday gösterme aşamasında öğretmenlerin değerlendirme sürecine sistematik bir katkı sağlayabilecek, geçerli ve güvenilir bir araç olduğu sonucuna ulaşılmıştır.