Türkiye'de pazarı bulunan benzer segmentteki elektrikli otomobillerin kullanıcı-ürün etkileşimi açısından değerlendirilmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, ENDÜSTRİYEL TASARIM ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: FATMA NUR GÖKDENİZ

Danışman: Hüseyin Güçlü Yavuzcan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu doktora tezinde, Türkiye'de benzer segmentte yer alan elektrikli otomobiller bağlamında kullanıcı–ürün etkileşiminin yapısı ve bu etkileşimlerin kullanıcı deneyimini (UX) nasıl biçimlendirdiği incelenmiştir. Çalışmanın temel katkısı, etkileşim odaklı kullanıcı deneyimi yaklaşımını zamansal (etkileşim öncesi–etkileşim anı–etkileşim sonrası) ve modal (görsel–bilişsel–motor) boyutlarda bütünleştiren bir kavramsal çerçeve önermesi ve bu çerçevenin saha verileriyle sınanmasıdır. Kavramsal çerçeve; ilk karşılaşmada biçimsel algı ve duygulanımın, etkileşim anında bilgi işleme ve işlevsel keşfin, etkileşim sonrasında ise doyum, tatmin ve duygusal bağın belirginleştiğini varsaymakta; ayrıca sürüş gibi bilişsel yükün yüksek olduğu bağlamlarda ekranlar–yol–aynalar–uyarı gibi bileşenler arasında gelişen eşzamanlı çoklu etkileşim örüntülerinin deneyimi belirlediğini kabul etmektedir. Bu doğrultuda yürütülen alan çalışmasında yarı-yapılandırılmış görüşmeler ile mobil göz izleme ölçümleri birlikte kullanılmış; nitel veriler içerik analiziyle çözümlenmiş, göz izleme verileri AOI temelli metrikler ve görselleştirmeler aracılığıyla yorumlanarak bulgular bütünleştirilmiştir. Elde edilen bulgular, arayüz ve bilgi mimarisinin (ekran konumu, bilgi yoğunluğu, uyarı düzeni) dikkat yönetimi ve bilişsel yük üzerinde doğrudan etkili olduğunu; kritik bilginin göz hizasında sunulması (HUD/ikincil gösterge), uyarıların bağlama duyarlı biçimde optimize edilmesi ve kritik işlevlere tek adımda erişimi destekleyen dokunsal kısa yolların güven ve memnuniyeti artırdığını göstermektedir. Bununla birlikte menzil/şarj kaygısı, NVH–konfor ve ürün–hizmet ekosistemi (şarj ağı, yazılım sürekliliği, servis erişilebilirliği) uzun dönemli tatmin ve bağlılıkla ilişkili bulunmuştur.